Jeltsin sleutelt aan bevoegdheden parlement

MOSKOU, 31 OKT. Na zijn aankondiging van maandag dat hij de regering in eigen hand zou gaan nemen, heeft president Boris Jeltsin van Rusland gisteren nog verdergaande maatregelen voorgesteld om de parlementaire democratie aan banden te leggen.

In een brief aan het Congres van Volksafgevaardigden, dat deze week in het Kremlin bijeen is, zette Jeltsin uiteen dat hij het budgetrecht van de volksvertegenwoordiging wil gaan beperken en de lokale democratie inbinden. Jeltsin eist dat het volkscongres instemt met een drastische reorganisatie van de uitvoerende macht. De president wil het aantal ministeries terugbrengen tot achttien à twintig. De ambtelijke staf van de ministerraad moet eveneens worden ingekrompen. Het benoemings- en ontslagbeleid van ministers en topambtenaren moet bij hem komen te liggen, zonder dat hij voorafgaande consultaties zou hoeven plegen. Ook parlementaire goedkeuring achteraf zou niet meer aan de orde moeten zijn. In het verlengde hiervan moet hij het recht hebben beslissingen te nemen over de begroting.

Tegelijkertijd dienen alle verkiezingen in Rusland voor één jaar opgeschort te worden. Jeltsin zelf wil de mogelijkheid hebben om in de regio's, de provincies en de autonome districten prefecten aan te wijzen die op hun beurt de voorzitters van de uitvoerdende comité's in de steden zouden moeten kunnen benoemen. Van democratische verkiezingen voor deze organen kan volgens hem voorlopig dan ook geen sprake zijn. Alleen vacante zetels in het Congres van Volksafgevaardigden mogen nog via vrije verkiezingen worden opgevuld.

Deze maatregelen staan haaks op het programma waarmee Jeltsin de presidentsverkiezingen van 12 juni heeft gewonnen. "Alle macht aan de sovjets' was toen zijn parool. Maar volgens Jeltsin zijn de nu voorgestelde maatregelen onvermijdelijk geworden omdat de wettelijke basis waarop de executieve macht thans is gebaseerd “onvoldoende” blijkt. Centrale controle over de uitvoerende organen bestaat zelfs helemaal niet, aldus de Russische president.

Op zijn decreten zal het parlement nog wel enige greep houden. Mocht de volksvertegenwoordiging of het presidium van het parlement niet instemmen met een oekaze dan zal het decreet slechts werking hebben als “wetsvoorstel”. Stemt het parlement in dan krijgt de oekaze onmiddellijk kracht van wet.

In de zijlijn van de voorstellen van Jeltsin is deze week een discussie ontbrand tussen de politieke leiding van Rusland en enkele belangrijke media. In een toespraak na zijn verkiezing tot parlementsvoorzitter kritiseerde Roeslan Chasboelatov, een vertrouweling van de president, de rol die sommige journalisten spelen. Hij richtte zijn pijlen met name op de centrale Russische televisie en de onafhankelijke Nezavisimaja Gazeta. Volgens Chasboelatov is de televisie met haar reportages over de etnische conflicten in de Russische federatie “actief bezig het land op te breken”. De Nezavisimaja Gazeta had volgens hem nooit het artikel mogen publiceren waarin de Oekraïense vice-premier Konstantin Masik onthulde dat Jeltsin in een gesprek had gedreigd met een “preventieve nucleaire aanval” mocht deze deelstaat zich geheel uit de nieuwe Sovjet-Unie terugtrekken. Eind vorige week kreeg de krant ook al een telefoontje van Jeltsins ministerie van informatie waarin de redactie werd “gewaarschuwd”. “De vrije pers wordt reeds lastig gevallen”, aldus hoofdredacteur Vitali Tretjakov van de Nezavisimaja Gazeta eergisteren in een redactioneel commentaar in deze krant.

    • Hubert Smeets