Bloedstollend Wonder van Napels voor leken verklaard

Tot de belangrijkste relikwieën in de katholieke kerk behoort het bloed van de vroegste heiligen, liefdevol opgeborgen in kleine glazen flesjes. Het bloed is gestold, maar wordt op hoogtijdagen weer vloeibaar onder de handen van religieuze leiders.

Zo hebben generaties gelovige katholieken zich vergaapt aan het wonder van Napels, waar een oud medicijnflesje wordt bewaard met het bloed van Sint Januarius. Sinds 1839 is zijn gestolde bloed in Napels om de paar maanden weer tot stromen gebracht. Duizenden toegestroomde gelovigen waren hier rechtstreeks en miljoenen anderen via de televisie getuige van.

Maar volgens Luigi Garlaschelli, als organisch chemicus verbonden aan de Universiteit van Pavia, is hier gewoon sprake van thixotropie: sommige gels worden vanzelf weer vloeibaar als men ze roert of schudt en vervolgens weer stroperig als ze een tijdje rustig blijven staan. Thixotropie kan met middeleeuwse technieken worden opgeroepen.

Typerend voor de bloed-ceremonie, die bij verschillende kamertemperaturen wordt opgevoerd, is dat het glazen relikwie herhaaldelijk wordt omgekeerd om te zien of het bloed al gestold is. Hierdoor worden op het kritieke moment bepaalde afschuifkrachten opgeroepen, die de massa vloeibaar maken. Dat is een natuurwet, er komt geen bedrog aan te pas.

Het verschijnsel werd in het laboratorium nagebootst met een gehydrateerde ijzerchloride-verbinding (met moleculair gebonden water) waaraan voorzichtig kalk werd toegevoegd. Daarna werd deze oplossing enkele dagen lang gedialyseerd met behulp van gedestilleerd water. Hiervoor werd een speciale dialysemembraan gebruikt, maar dat had ook een vel perkament of een middeleeuwse varkens- of koeiedarm kunnen zijn.

IJzerchloride is in de vorm van het mineraal molesiet op de hellingen van actieve vulkanen zoals de Vesivius te vinden. De aldus ontstane oplossing liet men een paar dagen staan indampen tot een volume van 100 milliliter. Daarna werd een snufje zout toegevoegd en het resultaat was een donkerbruine, op geronnen bloed gelijkende thixotrope massa waaruit na een uur een mooie gel ontstond. Door deze zachtjes te schudden werd het spul weer vloeibaar en vice versa.

Ook uit andere grondstoffen kan een thixotroop gel worden bereid en daarmee is het wonder van Napels nu voor leken verklaard. Nadere chemische analyse van de relikwieën is alleen mogelijk door de flesjes te openen, maar daar voor heeft de Universiteit van Padua geen permissie uit Rome ontvangen. Inmiddels, zeggen de onderzoekers, is dat offer ook niet meer nodig.

(Nature, 10 oktober)