India en Pakistan: stabiele ruzie

De cricket-wedstrijd India-Pakistan gaat vandaag niet door. Teams uit de twee landen zouden voor het eerst in lange tijd, in Bombay, weer eens tegen elkaar "batten' en "bowlen'. Het had zo mooi kunnen zijn, want de Indiase minister van buitenlandse zaken Muchkund Dubey zou tegelijkertijd zijn Pakistaanse ambtgenoot Mohammad Shaharyar ontmoeten. Helaas, de Pakistaanse sportlieden besloten op het laatste moment thuis te blijven na bedreigingen van fundamentalistische hindoes in India. De politieke ontmoeting gaat wel door, maar allerminst van harte.

Het wil maar geen lente worden in de verhouding tussen het overwegend hindoeïstische India en het islamitische Pakistan. Sinds de tweedeling van Brits Indië in 1947 hebben de twee landen in een permanente staat van ergernis en ruzie naast elkaar geleefd. In 44 jaar werd driemaal oorlog gevoerd, te veel godsdienstige en territoriale meningsverschillen stonden een duurzame vrede in de weg. Met name Kashmir, een voormalig vorstendom dat na de grensoorlog van '47-'48 werd verdeeld in een Indiaas en een Pakistaans deel, is een niet aflatende bron van conflicten.

In het noordelijkste grensgebied staan militairen uit beide staten elkaar ondanks een bestandsovereenkomst en toezicht van troepen van de Verenigde Naties voortdurend naar het leven onder de barre natuurlijke omstandigheden van het hooggebergte. In het Indiase deel van de regio, Jammu & Kashmir geheten, streeft een militante moslimorganisatie sinds een aantal jaren naar afscheiding dan wel aansluiting bij Pakistan. (Jammu & Kashmir is de enige Indiase deelstaat waar de moslims een meerderheid vormen.)

Het afgelopen weekeinde sloegen de militairen op de omstreden Siachen-gletsjer er voor de zoveelste maal op los. Zoals altijd is het onduidelijk wie begon. De Indiërs zeggen de Pakistanen, de Pakistanen zeggen de Indiërs. Zuidelijker langs de grens, in de bewoonde wereld, was het gisteren op Indiaas grondgebied weer raak. Indiase troepen schoten 13 mensen dood. Volgens de autoriteiten ging het om gewapende militanten die afkomstig waren uit Pakistan. Moslims spreken van onschuldige burgers. De afgelopen twee jaar zijn meer dan 3.000 mensen bij het politieke geweld in de regio gedood.

Een weinig gunstig klimaat voor het begin van vriendschappelijke besprekingen. Van de ontmoeting tussen de twee bewindslieden van buitenlandse zaken mag dan ook weinig worden verwacht. Het streven naar goed nabuurschap heeft van beide kanten veel weg van schijnbewegingen. Het is de vraag of in New Delhi zowel als Islamabad oprecht naar vrede wordt gestreefd, voordat oude rekeningen zijn vereffend.

Het ritme van toenadering wordt vooral bepaald door regeringswisselingen in de hoofdsteden. Toen Benazir Bhutto in 1988 aantrad als premier werd een ontmoeting met de toenmalige Indiase premier Rajiv Gandhi georganiseerd. Zonder enig resultaat, ook onder Bhutto, van wie werd verwacht dat zij vredelievender was dan haar voorganger generaal Zia Ul Haq bleef de relatie met India ijskoud. Even dreigde zelfs een nieuwe oorlog, om Kashmir, maar deze kon worden afgewend.

In beide landen zijn inmiddels nieuwe regeringen met nieuwe premiers aangetreden. De Pakistaanse premier Nawaz Sharif en India's eerste minister Narasimha Rao volgden het voorbeeld van hun voorgangers. Begin deze maand spraken ze elkaar in Zimbabwe en volgende week heeft een ontmoeting plaats in Sri Lanka op een bijeenkomst van de SAARC, een regionaal overlegorgaan van zeven staten waaronder India en Pakistan.

Nawaz Sharif heeft India voorgesteld een kernwapenvrije zone in Zuid-Azië te installeren. Een opmerkelijk aanbod, Pakistan heeft nooit willen toegeven over kernwapens te beschikken. Ook India beschikt officieel niet over atoomwapens, maar buitenlandse waarnemer zijn ervan overtuigd dat dit wel degelijk het geval is.

Sharif zou vermoedelijk niet met zijn voorstel zijn gekomen als zijn land inderdaad "de bom' niet heeft of vergevorderd is met de ontwikkeling. Pakistan heeft altijd vanuit een machtspositie met India willen praten, niet vanuit zwakte. Dat geldt omgekeerd ook voor India en zo kunnen de twee kemphanen nog jaren evenwichtig ruziën.

    • Lolke van der Heide