Fiscale emigratie

Er gaat iets gebeuren ten gunste van de vermogende Nederlanders. De VVD wenst dat al jaren. Zij stond evenwel alleen, want voor de andere partijen was het onderwerp politiek taboe. Het is lastig om aan een uitkeringstrekker uit te leggen dat hij moet inleveren om een fiscale faciliteit voor miljonairs te bekostigen. Maar zie, alles verandert. Afgelopen vrijdag bepleitten de fiscale specialisten van CDA, PvdA en D66 in Maastricht uit volle overtuiging een verlichting van de vermogensbelasting en gaf de VVD niet eens acte de presénce.

Het was een interessante bijeenkomst. Hier klonk namelijk niet de stem van de WAO'er; hier bleek de invloed van een selecte groep die op een andere manier stemt: met de voeten. De mensen die met huis en haard, waaronder een miljoenenvermogen, de grens overtrekken; vooral de grens met België. Het gaat jaarlijks om zestig vermogenden.

Wetenschappelijk onderzoek van de Tilburgse universiteit geeft aan dat ongeveer 40.000 anderen het in Nederland niet leuk meer vinden omdat ze jaarlijks over elk miljoen aan vermogen, 8.000 gulden vermogensbelasting moeten betalen.

Het Tilburgse onderzoek heeft evenwel te lijden gehad van de afkeer die vermogenden niet alleen van de fiscus maar ook van de wetenschap hebben. Slechts een op de vijf ondervraagde emigranten, wilde aan het onderzoek meewerken. Dat lijkt een wat magere basis voor een fiscaal douceurtje.

De vrees voor belastingvlucht heeft de politiek evenwel goed in zijn greep. In Maastricht wakkerde CDA-Kamerlid Vreugdenhil die verder aan met de voorspelling dat buitenlanders massaal Nederlandse familiebedrijven gaan opkopen. De aandeelhouders daarvan hebben namelijk hogere bedrijfswinsten nodig dan de buitenlandse kopers omdat ze uit hun winst ook nog de vermogensbelasting moeten financieren. Dat komt neer op een stijging van de feitelijke belastingdruk op de winst met vijf procent. Naar Vreugdenhil signaleert, is dat voldoende reden voor verkoop aan een buitenlander.

Wijzigingen in ons belastingstelsel zijn vaak een onontkoombaar gevolg van voldongen of dreigende feiten en vloeien niet voort uit een politieke visie. De fiscale vereenvoudigingsoperaties kwamen er pas toen de wetgeving echt niet meer uitvoerbaar bleek; de tariefverlagingen in de inkomstenbelasting werden een feit toen Nederland achter dreigde te blijven bij een mondiale tendens naar lagere tarieven. De vermogensbelasting ligt niet onder het mes vanwege de wetenschappelijke bezwaren ertegen maar door het dreigende weglekken van miljoenenvermogens.

Ondertussen is het interessant om te zien hoe de vermogenden hun steun toegediend krijgen. Die vraag bracht in Maastricht een fundamenteel verschil in belastingpolitiek van de regeringspartijen en van D66 aan het licht. De politiek van CDA en PvdA is er op gericht "met chirurgische precisie' een probleem aan te pakken, maar de rest van een wet onaangeroerd te laten.

Bij de fiscale emigratie zit het probleem vooral bij de eigenaars van succesvolle familiebedrijven. Daarom willen beide partijen de vermogensbelasting over het aandelenkapitaal van groot-aandeelhouders, stapsgewijs op nul stellen. Voor ander vermogen blijft het tarief onveranderd op acht promille staan. De kosten daarvan zijn 250 miljoen gulden.

De fiscale specialist van D66, Ybema, wil het tarief voor iedereen stapsgewijs halveren. Bij deze generieke benadering loopt Ybema de kans dat er nog steeds reden blijft voor fiscale emigratie. Hij voorkomt evenwel dat de ene investering fiscaal een veel gunstiger behandeling krijgt dan de andere. Zo'n verschil zet aan tot handelen dat niet door economische maar door fiscale motieven wordt geïnspireerd. CDA en PvdA gebruiken de fiscale wetgeving als precisie-instrument voor het sturen van de maatschappij op detailpunten. D66 redeneert niet vanuit de maakbare samenleving maar geeft de individuele keuze de maximale vrijheid; ook voor minder gewenst gedrag.

Fiscale politiek krijgt in partijprogramma's maar weinig aandacht. De fiscale woordvoerders in de Tweede Kamer hebben daarom een ongekende vrijheid in het uitzetten van hun lijnen. Vroeger vormden PvdA (Vermeend) en VVD (De Grave) een hechte fiscale coalitie. Sinds De Grave uit de Kamer is vertrokken, zijn Vermeend en Vreugdenhil (CDA) de beste maatjes.

Partijpolitiek is in deze situaties niet doorslaggevend geweest. Zo speelt ook bij het gesignaleerde verschil tussen CDA en PvdA enerzijds en D66 anderzijds de persoonlijke achtergrond van de Kamerleden waarschijnlijk een rol. In de algemene benadering van D66 valt de visie van een econoom als Ybema te herkennen; terwijl het vertrouwen in gedetailleerde wetsbepalingen goed past bij de juridische achtergrond van Vermeend en Vreugdenhil. Opmerkelijk is dat staatssecretaris Van Amelsvoort - een econoom - de plannen van de regeringsfracties in de Tweede Kamer verwerpt en op de lijn zit van D66. Op termijn wel te verstaan, want voorlopig weet de bewindsman niet waar hij de nodige 625 miljoen gulden vandaan moet halen.

    • Aertjan Grotenhuis