Expositie van Syrische kleding en sieraden in Museum voor Volkenkunde; Jurken en hoofddoeken in felle kleuren

Tentoonstelling: Sierlijk Syrië in het Museum voor Volkenkunde in Rotterdam, t-m 23 febr 1992, open di-za van 10 tot 17u, zo van 11 tot 17u.

Kleren maken de man. Hoewel deze zegswijze zo Hollands is als haring met uitjes. blijft de strekking niet beperkt tot het gebied tussen Maastricht en Roodeschool. Overal en altijd wordt iemands sociale, etnische en vaak zelfs religieuze status weerspiegeld in zijn of haar kleding.

Kleding vormt daardoor voor een museum een aardig thema om het publiek kennis te laten nemen van een "vreemde' cultuur. In het Rotterdamse Museum voor Volkenkunde is sinds vorige week een mooie tentoonstelling te zien die vrijwel geheel gewijd is aan traditionele Syrische kledij.

Het gebied waarin de huidige staat Syrië ligt vormt geografisch gezien het kruispunt tussen Afrika, Azië en Europa. Door deze strategische ligging en doordat de grote karavaanroutes uit de oudheid dit land doorkruisten heeft vooral de (Syrische) kuststrook en de vruchtbare vallei van de rivier de Orontes sinds mensenheugenis een enorme aantrekkingskracht uitgeoefend op politieke en economische grootmachten. Achtereenvolgens hebben de Assyriërs, Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Arabieren, kruisridders, en daarna opnieuw Arabieren, Turken en Europeanen over deze streek geheerst. Al die culturen hebben zichtbaar hun sporen achtergelaten, zowel in materieel als in geestelijk opzicht. In Syrië leven joden, christenen en moslims tot op heden in redelijke harmonie naast elkaar. En in de wat afgelegener streken van het land hebben ook kleinere etnische en religieuze groepen, zoals druzen, Alawieten, Turkmenen, Arameërs en Nestorianen zich weten te handhaven. Deze grote culturele verscheidenheid komt ook tot uiting in het straatbeeld.

Hoewel in Syrië, net als elders in de wereld, tradities in snel tempo verdwijnen en de westerse mode met zijn eenheidsworst van zonnebrillen, jeans en snelle gymschoenen oprukt, is bij veel Syriërs nog steeds in één oogopslag aan de kleding te zien tot welke etnische of religieuze groep zij behoren. Op hoogtijdagen, zoals huwelijken of religieuze feesten, laten kledij en accessoires al helemaal geen ruimte over voor twijfels.

Een collectie kledingstukken zoals nu in het Rotterdamse museum te zien is kan uniek genoemd worden, niet alleen omdat het voor het eerst is dat een grote verscheidenheid aan kledingstukken uit dat land bijeen is gebracht, maar ook omdat de kleding en de sieraden prachtig zijn. Er zijn schitterende jurken, veelal in rood en zwart met motieven van levensbomen en gestyleerde planten, en hoofddoeken in felle kleuren, waarvan de geborduurde motieven de clan van de bezitster aangeven. Frappant zijn de vaak zeer lange mouwen van de vrouwengewaden. De langste mouwen worden achter de rug samengebonden waardoor een soort draagzak ontstaat waarin boodschappen of kleine kinderen kunnen worden meegedragen.

Alle tentoongestelde stukken zijn afkomstig uit de verzameling van de Syrische journalist Antoine Touma. Zijn verzameling ontstond, zoals hij in het voorwoord van de fraaie catalogus zegt, deels vanuit de behoefte om zijn eigen identiteit als Syriër te bevestigen, deels om een verdwijnend cultureel erfgoed voor de toekomst te bewaren.

Hoewel het duidelijk is dat Touma ernaar heeft gestreefd om in zijn verzameling een zo compleet mogelijk beeld van de culturele diversiteit in zijn land te geven, krijgen van de verschillende groepen de bedoeïenen relatief veel aandacht, terwijl anderen, zoals Druzen, onderbelicht blijven. De Koerden ontbreken zelfs geheel. Van de bedoeïenen zijn behalve kledingstukken ook veel andere voorwerpen zoals kamelenzadels en tassen te bewonderen. Ter verdediging van deze keuze kan gezegd worden dat ook in dergelijke objecten de sociale rang en status van de bezitter werden uitgedrukt en dat ze daardoor wel degelijk een functie hebben op de tentoonstelling.

    • Joost Vermeulen