Midden-Oosten in Madrid

MORGEN BEGINT dan toch echt de Vredesconferentie over het Midden-Oosten: de meest ambitieuze poging om het Arabisch-Israelische conflict op te lossen sinds in 1973 de Geneefse Internationale Vredesconferentie begon en mislukte. Haar vroedvrouw, de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker, zal een zucht van verlichting slaken. Hij heeft er acht maanden hard aan moeten werken om de partijen zover te krijgen dat zij met zijn allen bijeen wilden komen, en als zodanig zijn we getuige van een doorbraak. Maar verder?

Die acht maanden heeft Baker nodig gehad om de betrokkenen het eens te laten worden over de procedure - alléén de procedure. Uiteindelijk was hij daartoe in staat doordat de Verenigde Staten na de ondergang van de Sovjet-macht als enige supermogendheid zijn overgebleven en hun invloed daardoor ongekend groot is geworden. Maar van vredesbereidheid in het gebied zelf is weinig te bespeuren.

Als uiterlijk blijk daarvan hebben de Syriërs, op dit moment de Arabische hoofdrolspelers, bijvoorbeeld laten weten de Israeliërs niet de hand te zullen drukken. Belangrijker is dat ze evenmin bereid zijn met Israel aan te zitten aan de multilaterale besprekingen over regionale problemen - water, bewapening en dergelijke - die door Baker zijn gepland naast de bilaterale onderhandelingen over land en vrede. Die multilaterale gesprekken zouden in Bakers idee vertrouwenwekkende maatregelen moeten opleveren ter ondersteuning van de bilaterale onderhandelingen. Maar, vindt Damascus, Israel moet eerst maar alle bezette gebieden inleveren, inclusief Jeruzalem, een idee dat Israel weer met kracht van de hand wijst.

DE SYRISCHE PRESIDENT Assad laat voorts toe dat in zijn hoofdstad gevestigde radicale guerrillagroepen niet alleen felle kritiek leveren op het vredesproces maar dat ook met daden onderstrepen. De moordaanslag van gisteren in bezet gebied, waarbij twee Israelische kolonisten werden gedood, werd vandaag vanuit Damascus trots opgeëist door het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina van George Habash, een PLO-groep overigens. De actie was bedoeld, zo onderstreepte het PFLP, om zijn verzet tegen de conferentie in Madrid te onderstrepen.

De Israelische premier Shamir is hierbij vergeleken nog een toonbeeld van gematigdheid met zijn mededeling dat in Madrid over alles kan worden gepraat, al weigert hij categorisch de bouw van nederzettingen in bezet gebied te staken. Maar aan zijn thuisfront opereren ook tal van stoorzenders, en het is wel zeker dat zijn - door zware Amerikaanse pressie gestimuleerde - bereidheid om concessies te doen, beperkt zal blijven.

DE VOLKEREN van het Midden-Oosten zijn oorlogsmoe, zeker. Maar die volkeren hebben tot dusverre weinig te zeggen gehad op dit gebied en de vraag moet luiden: zijn hun leiders ook oorlogsmoe, zo oorlogsmoe dat ze koste wat het kost vrede nastreven? Zijn ze in Madrid omdat ze vrede willen of omdat het hun politiek beter uitkomt op dit moment George Bush, de nieuwe koning van de wereld, te behagen of omdat ze daartoe door Washington zijn gedwongen? Vooralsnog maken ze de indruk dat het dat laatste is. Laten we hopen dat dat onderhandelingstactiek is.