Koud

Ik heb het nog nooit zo koud gehad als in Italië. Deze briefkaart is geschreven met bibberende handen, ondanks de dikke jas. Als ik ze had gehad, had ik ook nog van die wielerhandschoenen aangetrokken die alleen de vingertoppen vrijlaten. Niet dat het buiten vriest, maar de temperatuur daalt wel onder de tien graden en de centrale verwarming is nog niet aan; dat gebeurt pas op 1 november.

Het aanzetten van de verwarming is in Italië een ritueel dat met veel regels en soms met verhitte vergaderingen gepaard gaat. De meeste Italianen wonen in een palazzo. Of het nu een trieste flat is of een verzameling luxe-appartementen, als het gebouw verscheidene woonlagen heeft, is het een palazzo. En in de meeste palazzi is geen eigen verwarming, maar een gemeenschappelijke ketel en een gemeenschappelijke olietank (gas wordt relatief weinig gebruikt). Dat betekent gemeenschappelijke kosten en een moeizame gemeenschappelijke besluitvorming.

Officieel voorziet de wet daarin. In Noord-Italië is de kachel op 15 oktober aangegaan. Het midden van het land (waaronder Rome) is op 1 november aan de beurt, terwijl het zuiden en Sicilië en Sardinië dan nog twee weken tot een maand moeten wachten. Ook het dichtdraaien wordt door de staat geregeld: in het noorden en het midden op 15 april, in het zuiden op 31 maart.

De staat bepaalt wanneer het koud wordt, en dat leidt tot rare situaties. Milaan kan midden oktober nog een laatste warme dag hebben, maar toch is dan de kachel al aan. Als het een paar dagen erna in Rome bitter koud is, dan kan je weinig meer doen dan een jas extra aantrekken, of een eigen kacheltje gaan kopen. Dit jaar hebben de Romeinen geluk, want vorig jaar mocht de kachel pas op 15 november aan. Maar het was vorig jaar in de eerste twee weken van november zo koud, met de gure tramontana die uit het noorden woei, dat het ministerie van industrie heeft besloten dat het centrum van het land dit jaar minder hoeft te bibberen.

De wet stelt overigens wel verdere regels voor verwarming: in het noorden mag de kachel veertien uur per dag aan, in het centrum twaalf uur en in het zuiden niet meer dan acht tot tien uur. De maatregel is jaren geleden genomen om energie te besparen en wordt nu ook verdedigd met het oog op het milieu. Tegelijkertijd stimuleert het kabinet de overschakeling op gasverwarming: gasketels mogen de hele dag aanblijven.

Om problemen en hoge rekeningen te vermijden wordt in veel palazzi de wet gevolgd en gaat de verwarming pas aan op de wettelijk voorgeschreven datum. Maar er zijn ook huizen waar petities circuleren van moeders die met kinderen thuis zitten te vernikkelen. Zij willen de kachel eerder in het jaar aan, of wat langer per dag. Maar daarvoor zijn vaak lange vergaderingen nodig van de bewoners van het gebouw. Uiteindelijk betaalt iedereen eraan mee. Als je dan, zoals deze correspondent, in een gebouw woont en werkt waar de meeste mensen overdag weg zijn, heb je pech en moet je met gasflessen gaan sjouwen voor een eigen kacheltje dat je van de ene kamer naar de andere rijdt - elektrische radiatoren laten vaak de stroom uitvallen.

Suggesties aan de uithuizigen om overdag hun radiatoren dicht te draaien, zodat de verwarming met weinig extra kosten toch aankan, worden met gefronste wenkbrauwen ontvangen. Toen ik dat mijn buurvrouw voorstelde toen ze een paar maanden naar haar dochter ging, zei ze dat je niet aan de radiatoren moest komen. Als je eraan draaide konden ze gaan lekken. Bovendien, ze moest toch meebetalen aan de rekening.

De kou van eind oktober en tot dit jaar van begin november is een vast terugkerend probleem in Rome. Iedereen die geen autonome verwarming heeft, klaagt erover. Italianen zijn soms een beetje verbaasd dat Noordeuropeanen er ook last van hebben. Een Italiaanse vriend vroeg: “Jullie zijn in Nederland de kou gewend, jullie kunnen er toch zeker wel tegen?”

Maar in Nederland gaat wel de kachel aan en zijn veel huizen geïsoleerd. In het centrum en het zuiden van Italië sluiten ramen en deuren meestal slecht. Gordijnen bestaan niet, en de centrale verwarming is vaak symbolisch: radiatoren die veel te klein zijn voor de ruimte waar ze in staan. En dan worden veel huizen een ontkenning van de winter.

    • Marc Leijendekker