"In Zaïre moet je draad en schaar voor operatie zelf kopen'

KINSHASA, 29 OKT. De volkswijk Zône de Zinguala van de hoofdstad Kinshasa is een rommelige puzzel van zandpaadjes, open riolen en lange waslijnen. Er hangt een geur van verrotting. Filo werkt als zuster in een ziekenhuis. “Er valt niet meer te leven in Kinshasa”, zegt ze in haar woning van één kamer. “Iedere dag schieten de prijzen omhoog. Met mijn salaris kan ik zelfs de bus naar mijn werk niet meer betalen”. Dus gaat Filo nog maar twee keer per week naar haar werk, lopend.

Een leraar erkent het openlijk. “Ja, we zijn corrupt geworden. Wanneer een scholier een slecht rapport heeft, nou, daar doe ik dan toch iets aan. Tegen betaling uiteraard. We doen dit om in leven te blijven”.

De economie van Zaïre is in de laatste weken volledig stil komen te liggen. De koper- en de kobaltmijnen in de grondstofrijke provincie Shaba gingen vorige week na de plunderingen in Lumbumbashi dicht. Ruim zeventig procent van 's lands inkomsten komen uit de mijnbouw. Onderwijzers en de ambtenarij staken al maanden.

De munteenheid, de zaïre, is Mickey Mouse-geld geworden. Twintig jaar geleden was één zaïre twee dollar waard, op dit moment is een dollar 22.000 zaïre waard, over enkele uren weer meer. De economische crisis begon ruim een jaar geleden. Na jarenlang niets te hebben geïnvesteerd in de mijnbouw was de produktie met de helft teruggelopen. Gelijktijdig zette de politieke crisis in. De bevolking vatte moed en begon te ageren tegen het autoritaire regime van president Mobutu. Het Westen trok zijn handen af van zijn voormalige bondgenoot en zette al de hulp stop. De Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds volgden en schortten onlangs al hun activiteiten op.

De gezondheidszorg is nu vrijwel onbetaalbaar geworden. “Als je dokter je vertelt dat een operatie noodzakelijk is, beginnen de problemen”, vertelt een medewerker van Artsen zonder Grenzen. “Hij geeft je eerst een lijstje met wat je moet kopen: draad, schaar, medicijnen enzovoorts. Wanneer je familie het geld daarvoor bijeen kan brengen, moet de rekening van de dokter vooruit worden betaald. Als je dan nog leeft, kan de operatie beginnen”.

Jarenlang werd er roofbouw op de infrastructuur gepleegd. Het wegennet stortte ineen, een reis van Oost- naar West-Zaïre duurt tegenwoordig vele weken. In de provincie Bandundu nam de katholieke kerk de postdienst over. Programma's tegen de dodelijke slaapziekte, eens efficiënt opgezet door de Belgische Ontwikkelingssamenwerking, werden niet voortgezet door de Zaïrese overheid.

In Kinshasa lopen zakenlui en diplomaten driftig met hun walkie-talkie over straat, de telefonen werken niet. En bellen naar het buitenland blijkt vrijwel onmogelijk, Zaïre betaalt zijn rekeningen niet.

Het kolossale mijnbouwbedrijf Gecamines is bankroet. “Het is onvoorstelbaar hoe zo'n rijk en groot bedrijf in zo'n deplorabele staat kan belanden”, vertelt een buitenlandse expert werkzaam bij de mijnen rond Lumbumbashi. “Het bedrijf heeft tweehonderd miljoen dollar schuld en krijgt nergens krediet meer. Desondanks kochten de managers dit jaar voor 32 miljoen dollar aan auto's”.

Het vruchtbare en aan grondstofrijke Zaïre is leeggepunderd door Mobutu en zijn kliek van enkele duizenden loyalisten. Mobutu, die 26 jaar het land bestuurde als zijn privé-eigendom, is de hoofdschuldige. Daar zijn de Zaïrezen, diplomaten en buitenlandse zakenlieden en experts het over eens. Hij legaliseerde de corruptie, door zijn beleid is iedere moraliteit in het land verdwenen.

Volgens studies twee jaar geleden gaat slechts veertig procent van de overheidsuitgaven naar activiteiten van de staat. De rest verdwijnt door middel van corruptie. “Alle containers met kobalt worden apart gehouden voor Mobutu”, vertelt een hoge medewerker van de mijnen bij Lumbumbashi. “Ja, het is waar dat Mobutu het land heeft leeggeroofd. Maar hij heeft het met medeweten en medewerking gedaan van het Westen. Probeert U maar eens uit te zoeken aan welke bedrijven en aan welke landen hij zijn kobalt heeft kunnen verkopen”.