Vlaggen, veiligheid en huisvuil; Jakarta, Jakarta

Op hoogtijdagen ontdek je hoe het werkt. Een paar weken voor Onafhankelijkheidsdag (17 augustus) ontvangt iedere wijkbewoner een zwaar gestempelde brief van PAK RT. Het sociale en politieke leven van Indonesië wemelt van de ondoorgrondelijke lettercombinaties (PAK = vader, RT = de Indonesische afkorting van "buurtschap'). De boodschap: of u vooral niet wilt vergeten om drie dagen voor en drie dagen na de 17de de vlag uit te hangen, of u een bijdrage wilt leveren aan het opknappen en versieren van de wijk en een "afvaardiging' wilt sturen naar het gezamenlijke buurteten op de Grote Dag. Het is geen bevel, maar een vriendelijk doch nadrukkelijk verzoek, want ""bij afwezigheid zien wij ons gedwongen tot een administratieve sanctie''. Kom je niet opdagen, dan moet je een tientje extra bijdragen in de kosten.

Op 30 september, als Indonesië de moord op de zes generaals in 1965 herdenkt, bezorgt PAK RT 's morgens een brief van het stadsdistrict - een bestuurslaag hoger - ondertekend door het districtshoofd, de militaire commandant en de politiechef van het rayon. Die dag moet de vlag halfstok hangen. Heb je dat die morgen bij het opstaan nagelaten, dan wijst PAK RT veelbetekenend naar de lege vlaggestokhouder in de voortuin: ""Niet vergeten, ya?'' Deze zomer bleek ik vlag noch vlaggestok te hebben. Geen nood: PAK RT heeft veel rood-wit in voorraad en ik bond het dundoek maar aan een stuk bamboe. Dat mocht, maar inmiddels heb ik wat stevigers aangeschaft.

Er zijn regels. Sommige staan op gestempeld papier, andere leven alleen in de hoofden van de mensen. Je stelt je als nieuwe bewoner niet alleen voor aan de buren, maar ook aan het wijkhoofd. Vergeet je dat een paar weken, dan zal de buurvrouw je er voorzichtig opmerkzaam op maken dat je "nog even langs moet bij PAK RT'. Je neemt een cadeautje mee, je drinkt een kopje thee en je schrijft je personalia in het buurtregister.

Binnen een paar weken komt mevrouw PKK langs. Haar P staat voor functionaris en haar twee K's voor gezondheid en gezin. Zij informeert naar het aantal huisgenoten en wijst de weg naar het wijk-gezondheidscentrum. Daar kun je terecht voor eenvoudige medische ingrepen, basismedicijnen en KB (advies en hulpmiddelen voor gezinsplanning). Zo word je geleidelijk ingevoerd in het systeem en leer je de sociale kaart van de buurt kennen.

Het Indonesië van de Nieuwe Orde is "aan de basis' uitstekend georganiseerd. Een lid van de buurtgemeenschap heeft zijn rechten en plichten, de RT is een combinatie van dienstverlening en sociale controle en die hangen heel nauw samen. Iedere Indonesische staatsburger moet een identiteitskaart (KTP) op zak hebben als hij op stap gaat. Die wordt verstrekt door het hoofd van het district, na overlegging van een uittreksel uit het bevolkingsregister en twee verklaringen van goed gedrag: een van de politie en een van PAK RT. Ben je ziek en kun je niet betalen voor medische hulp, dan kun je van PAK RT een bewijs van onvermogen krijgen. Het is dus zaak tijdig bij hem op de thee te gaan en je op hoogtijdagen coöperatief op te stellen.

De wijk (of het dorp) is de enige bestuurslaag in Indonesië die een vorm van rechtstreekse democratie kent, hoewel de naast hogere regionen daar nauwlettend op toezien. Elke drie jaar kiest de buurt in een algemene vergadering een RT. De man (of vrouw, maar RT-moeders zijn zeldzaam) moet gezond zijn, kunnen lezen en schrijven, aanzien genieten onder de buurtbewoners en goede contacten hebben op districtsniveau (dat laatste is erg handig). Hij hoeft geen lid te zijn van de almachtige regeringspartij Golkar, maar is hij dat niet, dan valt het hem een stuk moeilijker om op districtsniveau de nodige medewerking (en fondsen) los te krijgen. De geldstroom naar de kampong wordt nu eenmaal gecontroleerd door regeringsfunctionarissen en die zijn allemaal Golkar-lid. Een wijkhoofd dat gezag heeft, legt burenruzies bij, zorgt dat er voldoende nachtwakers zijn, dat de buurt aan kant is en het huisvuil tijdig wordt opgehaald. Daarvoor heft hij maandelijks een paar gulden per familie, afhankelijk van het inkomen. Laatst kwam hij beleefd vragen of ik als orang asing (buitenlander) misschien twee gulden per maand meer wilde betalen. PAK RT zelf wordt overigens niet betaald, het is een erebaantje en wanneer er gekozen moet worden is het zelden dringen. De onze doet het goed, dus waarom zou ik de vlag niet uithangen?

    • Dirk Vlasblom