"Milieu is dé sociale kwestie van deze tijd'

E. van Middelkoop (42) is sedert 14 september 1989 lid van de Tweede Kamer voor het GPV, de partij die dat jaar door de Stichting Natuur en Milieu tot de meest milieuvriendelijke na Groen Links werd uitgeroepen. Voor een verantwoord beheer van de schepping zijn “radicale keuzes” nodig, schreven de jongerenorganisaties van SGP, GPV en RPF deze week in een manifest. In een serie alternatieven voor de rijksbegroting vandaag het eerste deel: het milieu volgens Van Middelkoop.

DEN HAAG, 25 OKT. Hij aarzelt. “Ik houd er niet van als politicus de samenleving moraliserend toe te spreken. Ik moraliseer wel voor mezelf, intern.” Maar dan toch: “Als je kijkt naar Gods geboden en wat goed is voor een samenleving, dan moet je naar een ander milieubeleid. In de manier waarop we met milieu omgaan zit een element van exploitatie, van diefstal van iets wat de komende generaties toebehoort. Dat moet je als onrechtmatig durven kwalificeren. Anders verzaak je je verantwoordelijkheid als rentmeester.”

Eimert van Middelkoop, lid van de tweekoppige fractie van het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV), heeft zojuist in de Tweede Kamer over de begroting milieubeheer met minister Alders gediscussieerd. Hij hield de minister voor dat “nieuwe en ingrijpender keuzes moeten worden gedaan”. Zo'n oproep, beseft hij, is nog wat anders dan het omzetten ervan in praktische en harde beslissingen. Teleurgesteld is hij niet in de minister “maar ik had wel verwacht dat hij de zaak meer op scherp zou zetten”.

Afval, de auto en de mest zijn drie problemen die Van Middelkoop onmiddellijk noemt als het gaat om aan te geven waar het huidige milieubeleid tekortschiet. Met de nieuwste inzichten daarover, weergegeven in recente rapportage van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne, in het achterhoofd.

Zo moet om de vuilnisberg te lijf te gaan de producent verantwoordelijk blijven voor zijn produkt, ook al is dat inmiddels tot afval verworden. Voorbeeld: de autobranche moet worden verplicht autowrakken terug te nemen. Vindt Van Middelkoop. “De autobranche zal dan wel gaan samenwerken en voor een orgaan zorgen waar je de rotzooi kan inleveren en dat zal zorgen voor verwerking.” Zo wordt de verantwoordelijkheid voor het milieu gelegd daar waar zij hoort: bij de particuliere sector. Maar vindt de huidige minister van milieubeheer dat ook niet? Van Middelkoop: “Hij maakt goede sier met convenanten die hij het bedrijfsleven sluit, zoals dat over verpakkingen. Maar ik betwijfel of je de doelstellingen daarmee haalt. Hij mag van mij wel met het bedrijfsleven onderhandelen, maar dan het liefst in the shadow of the threat of the law.”

Het autorijden moet van de GPV'er duurder worden, net als het parkeren en hij wil ook nog wel een minder conventionele maatregel “in de week leggen”: verhoging van de leeftijd waarop men het rijbewijs mag halen van 18 naar 19 jaar (“zo laat je een leeftijdscategorie langer in het openbaar vervoer zitten en daaraan wennen”). Een accijns van “betekenende omvang” op kerosine om het vliegen duurder te maken, schuwt hij evenmin. “Dan praat je over het duurder maken van consumptie. Het effect zal zijn dat het "democratisch vliegverkeer' wordt verminderd, ja. Maar ik zie dat nauwelijks als een offer. Het is niet mijn eerste zorg dat mensen minder vliegvakanties kunnen betalen.”

De tijd is voorbij dat zonder meer op technologische vooruitgang kan worden vertrouwd om milieuproblemen op te lossen, vindt Van Middelkoop. Die fout is in de agrarische sector gemaakt. “Ik vrees dat het mestbeleid grandioos vast gaat lopen en dat je over een paar jaar paniekbeleid krijgt.” De maatregelen die Alders en minister Bukman (landbouw) nu hebben uitgezet, steunt Van Middelkoop, maar ze komen te laat, vreest hij. Hij wijt het aan verdeeldheid in het kabinet, een euvel dat zich vaker voordoet. “Ik heb waardering voor Alders, ik bewonder de manier waarop hij de materie beheerst, maar milieubeleid is veel te weinig kabinetsbeleid geworden. Ik heb wel eens gekscherend gezegd: Alders mag de berm schoonhouden, dan kan de wagen van Andriessen gewoon doorrijden.”

In het milieubeleid volgens Van Middelkoop worden de kosten van vervuiling aan producent en consument in rekening gebracht en ziet de vakbeweging af van eisen om die in de lonen te compenseren. Een verlies aan welvaart dus? “Ik weiger te geloven dat een samenleving die rekening houdt met eisen van duurzaamheid minder welvarend zal zijn. Hij is anders welvarend. Milieu is de sociale kwestie van deze tijd. Vergelijk het met de sociale strijd van de vorige eeuw. Invoering van de zesdaagse werkweek, afschaffing van de kinderarbeid, dat kon allemaal zogenaamd niet. Steeds was het argument dat de welvaartsgroei zou verminderen. Het tegendeel is het geval geweest.

“Ik wil wel stoutmoedig zijn en de hypothese poneren dat als je naar een wat andere maatschappij gaat, waar duurzaamheid een voorwaarde is, je wel eens minder last zou kunnen hebben van WAO-problemen. Daarover kan ik enthousiast worden, dat milieubeleid niet alleen iets deprimerends is, dat het er niet alleen maar om gaat van alles van de mensen af te nemen. De samenleving wordt nu economisch gezien gedragen door een vrij kleine sector van mensen die in een jachtig tempo met veel te enge opvattingen economische groei en welvaart najagen. Milieu wordt daarbij als een vervelende kostenpost gezien. Milieubeleid moet in bepaald opzicht verslavingszorg zijn en ons afhelpen van die verengde welvaartsopvatting. Het moet in het teken staan van een goed beheer van de schepping en een meer ontspannen samenleving.”

Het zijn opvattingen die het GPV, in het politieke spraakgebruik ook wel als onderdeel van "klein rechts' aangeduid, dicht bij het gedachtengoed van Groen Links, oftewel de parlementaire som van CPN, PSP en PPR, heeft gebracht als het om milieu gaat. De grondhouding moge verschillen, “ik ervaar het concrete gedrag van Groen Links als zakelijk, deskundig en stimulerend”. En, al is het een blik op Utopia, een GPV'er als minister van milieu, zou dat wat uitmaken? Van Middelkoop: “Daar krijg ik pas aardigheid in als je er ook een paar hebt zitten op Verkeer en Waterstaat, Economische Zaken. Anders krijg je dezelfde problemen die Alders nu heeft. Nee, misschien scheelt het als Alders gewoon blijft zitten en dat op die andere departementen een paar GPV'ers komen.”

    • John Kroon