Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Wetenschap

In fondspakket horen kruidenmedicijnen niet thuis

Door Bram Pols Redacteur NRC Handelsblad

■premier Lubbers gebruikt ze ook'. Een aardige slogan bij de golf propaganda-activiteiten van fabrikanten van homeopathischeen antroposofische geneesmiddelen. Lubbers giet geregeld een scheut 'weerstand verhogende' Sisyleen in zijn thee en is zelden ziek. De lobby is de laatste tijd heel sterk en gaat goed georganiseerd te werk. Wekelijks worden journalisten benaderd met vlugschriften over de heilzaamheid van de kruiden uit de tuinen van Vogel bij slechte adem, boeren, couperose, hoofdgriep, pijnlijke knieën, lichaamsgeur, maden, tepelkloven en winderigheid. Bovendien zendt de AVRO een 'cursus' uit die door de alternatieve medicijnenindustrie is betaald. Het is een strategisch moment. De Ziekenfondsraad moest gisteren adviseren over het al dan niet vergoeden van deze preparaten. De "artsenorganisatie KNMG beraadt zich momenteel op de plaats van de alternatieve geneeskunde. Wat kun je in zulke barre tijden beter doen dan de consument mobiliseren? De Ziekenfondsraad kent twee standpunten: een wetenschappelijk en een maatschappelijk. De grote meerderheid is naar gisteren bleek tegen vergoeding van deze produkten omdat het de homeopathie in meer dan honderdnegentig jaar nooit is gelukt om de werkzaamheid afdoende, dat wil zeggen volgens natuurwetenschappelijke maatstaven aan te tonen. Een recente studie van de Limburgse universiteit kon op grond van gunstige resultaten geen definitieve conclusies trekken. Het 'wetenschappelijke' deel van de raad stelt omwille van de redelijkheid voor om per 1 januari 1993 vergoeding te beëindigen. Het 'maatschappelijke' deel -een minderheid van onder andere FNV, MHP en enkele Kroonleden- vindt dat vergoeding moet blijven, omdat de homeopathie en antroposofie „gedurende een reeks van jaren in een kennelijke behoefte voorzien." Vriendelijk en genereus, maar eigenaardig. Er zijn reeksen produkten die in een 'kennelijke behoefte' voorzien en toch niet in aanmerking komen voor ziekenfondsvergoeding, zoals tandpasta, luiers, antiroos-shampoos, maandverband en andere spullen met vaak medicinale pretenties. Volgens de theorie van de 'kennelijke behoefte' zouden zelfs produkten zonder dergelijke claims moeten worden vergoed. De Nijmeegse farmacoloog professor dr. E.J. Ariëns betoogt dat snoepgoed uitstekend helpt bij kleuters die net op hun bol zijn gevallen omdat zonder moeite kan worden aangetoond dat babbelaars sneller en effectiever helpen dan de beste pijnstillers. Het gaat er bij beoordeling van geneesmiddelen echter niet om of de stof hélpt, want dat is nauwelijks

te objectiveren. Onze wetgeving stelt de eis, dat „in redelijkheid mag worden aangenomen dat een stof de aangeprezen werking heeft in de aanbevolen dosering." Recent Amerikaans onderzoek laat zien dat de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel 230,8 miljoen dollar kost. Gemiddeld 155,6 miljoen dollar gaat naar pre-klinisch onderzoek, de rest naar klinische- en dierexperimentele studies, resulterend in een vrachtwagen met dossiers. Het College ter beoordeling van geneesmiddelen bestudeert voor registratie alle punten en komma s. H3 3J5LBBUIIV Aan homeopatische en antroposofische geneesmiddelen wordt die eis niet gesteld; ze worden niet geregistreerd. Ook vallen deze middelen niet binnen het Ger

neesmiddelen Vergoedingssysteem (GVS), dat binnen een cluster van geneesmiddelen een vaste prijs aangeeft. Tot die prijs wordt alles vergoed, daarboven moet worden bijbetaald. Deze middelen laten zich namelijk niet 'clusteren', omdat er geen vaste indicaties bestaan. Dat mag 'klassiek theoretisch homeopathisch' zo zijn, 'modern commercieel homeopathisch' is dat onzin. Op de flesjes en in de boekwerken voor de leek staat wel degelijk dat Hyoscyamus £>6-druppels moeten worden genomen bij kriebelhoest. Hier hoeft kennelijk geen klassiek homeopaat aan te pas te komen,

Wat deze fabrikanten verder aan voordeel hebben boven hun allopatische collega's is dat de verkoopkanalen ruimer zijn. Wat de dokter op een recept aan homeopathische middelen voorschrijft is ook bij de drogist verkrijgbaar. Van de allopathische middelen is slechts een deel bij de drogist te koop. Bij vrijstelling van registratie heeft de regering met een goed oog voor electoraal belang, een kwalijk precedent geschapen. Als de werkzaamheid van medicijnen niet langs natuurwetenschappelijke weg aantoonbaar is en toch wordt toegelaten omdat ze 'maat|

schappelijk aanvaard' zijn, dan wankelt de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening. Dat kan gevaarlijk zijn voor de volksgezondheid. De Ziekenfondsraad concludeert dat het meest recente standaardwerk op het gebied van de homeopathie van 1913 dateert. Mochten er geregeld doden vallen door het gebruik van bijvoorbeeld Eupatorium perfoliatum D3 bij heesheid, dan was dat sinds 1913 wel gebleken en er dreigt nu dus geen gevaar. De overheid voert op dit punt overigens toch een merkwaardig beleid. Vasolastine is als ongeregistreerd geneesmiddel verkrijgbaar, het kent een hoogst eigen 'besluit'. Haarlemmerolie (Oleum Terebinthinae Sulphuratum), minder agressief aan de man gebracht, sneuvelde indertijd omdat de werkzaamheid niet 'in redelijkheid

kon worden aangetoond'. Dat er nu geen gevaar dreigt neemt niet weg, dat nieuwe vondsten wel gevaarlijk kunnen zijn als er geen controle op is. De Geneesmiddelencommissie heeft gewezen op innovaties die moeilijk binnen de begripsomschrijving van de homeopathie kunnen vallen, zogeheten nosoden. „Dit zijn middelen die weliswaar volgens een homeopathisch verdunningsprincipe zijn bereid, doch waarvan het bestanddeel (bijvoorbeeld 'appendicitis' of 'cholecystitis') dusdanig bizar is, dat toelating bezwaarlijk serieus in overweging kan worden genomen," aldus de commissie. Deze middelen schurken opmerkelijk dicht tegen vaccins. Als gewerkt gaat worden met bacteriën, virussen, schimmels of mogelijk moleculen die ingrijpen op het erfelijk materiaal zal de overheid het niet meer zonder toezicht kunnen stellen. Wat 'gedurende een reeks van jaren in een kennelijke behoefte voorziet' staat gespannen voet staat met de wetgeving. De staatssecretaris had dus helemaal geen advies nodig over wel of niet vergoeden. Bij voortdurende financiële schaarste ligt het nogal voor de hand om de vijftig miljoen gulden die op deze wijze jaarlijks heengaat te besteden aan het wegwerken van wachtlijsten. Volgens onze wetgeving moet homeopathie als een 'waar' worden gezien, ook al meent een steeds groter deel van de bevolking er voor zijn gezondheid baat bij te hebben. De fondsverzekering vergoedt 'waren', namelijk via de aanvullende verzekering. Daaruit worden steunkousen, krukken en het bloemetje-aan-hetbed betaald. Na de stelselwijziging past homeopathie uitstekend in de vrijwillige verzekering. Deze oplossing, waarvoor de meerderheid van de Ziekenfondsraad heeft gekozen lijkt zinniger dan het verdedigbare maar cynische voorstel van de Vereniging van Zorgverzekeraars (VNZ), namelijk de vergoeding van objectiveerbare kosten, hetgeen neerkomt op vergoeding van 1,51 gulden voor voor het flesje, de alcohol, het etiket en de grondstof (één cent). Aangevuld tot vier gulden voor produktie-kosten zouden homeopathische middelen binnen een soort vergoedingssysteem te 'clusteren' zijn. Deze preparaten zouden daarmee toch wettelijk zijn erkend als geneesmiddelen. Dat leidt weer tot oeverloze discussies over de indicaties. Zolang de werkzaamheid van homeopathie niet langs gangbaar wetenschappelijk onderzoek is aangetoond hoort zij in die verzekering waarin ook het bloemetjeaan-het-bed een plaats heeft. Óp die manier hebben mensen die in homeopathie en antroposofie geloven bovendien de kans zich met elkaar solidair te tonen.

Een belangrijk proces bij de vervaardiging van homeopatische middelen is het trapsgewijs verdunnen en schudden van de vele grondstoffen in de receptuurafdeling