Angst voor Europa

ALS DE ZOMER eindigt en de herfst in aantocht is, wordt het tijd voor actie op het Franse platteland. Tenslotte is er altijd wel iets te klagen, over droogte of dalende prijzen, over kleine oogsten of - dertig jaar Europese gemeenschappelijke markt ten spijt - toenemende concurrentie uit het buitenland. Zo was het vorig jaar, zo was het dit jaar. Tussen 1 augustus en 21 oktober vorig jaar hadden in Frankrijk volgens een telling van het ministerie van landbouw in Parijs 320 demonstraties van boeren plaats, waarvan dertien met geweld. In dezelfde periode dit jaar waren er driehonderd betogingen en manifestaties. Maar dit keer was er één verschil: er was vaker geweld en het geweld was vaak hevig.

In september werd dertig keer het optreden van een minister in de provincie verstoord of verhinderd. Autowegen, treinrails en landingsbanen voor vliegtuigen met hoogwaardigheidsbekleders uit Parijs werden geblokkeerd. Menige prefectuur, het symbool van de Franse staat, werd bestormd. Talrijke buitenlandse vrachtauto's die vlees uit Oost-Europa of wijn uit Italië of slachtvee uit Engeland en Ierland vervoerden, werden aangehouden en van hun lading ontdaan. De vermaledijde import werd vervolgens verbrand of op straat gestort.

DE ZWAAR BELAAGDE minister van landbouw, Louis Mermaz, kondigde op 9 oktober een pakket hulpmaatregelen ter waarde van 440 miljoen gulden aan. Maar dat bleek niet genoeg om de boeren tevreden te stellen - sindsdien volgden nog eens 150 acties van "commando's' van voornamelijk jonge boeren.

De woede van het platteland, waartegen de politie traditioneel weinig ondernam - de meeste gendarmes zijn zonen van de provincie - was dit keer meer dan een seizoenverschijnsel. De boeren zijn behalve ontevreden over lage prijzen ook bevreesd voor de toekomst, voor de grote Europese markt, voor nieuwe concurrentie uit Oost-Europa en voor de nieuwe Europese landbouwpolitiek die in Brussel wordt uitgebroed en die hun mogelijk minder bescherming zal geven dan ze gewend waren. Veel kleine veehouders, vooral met rundvee en schapen, kunnen het hoofd maar moeilijk boven water houden. Maar hun woede was vooral ook een uitdrukking van het slechte sociale en politieke klimaat in Frankrijk.

De socialistische regering van mevrouw Edith Cresson is zeer onpopulair. De premier, die de laatste weken onzichtbaar was, geniet weinig vertrouwen. Het zuinige beleid van minister van financiën, Pierre Bérégovoy, die vasthoudt aan inflatiebestrijding en beperking van het begrotingstekort als belangrijkste doelstellingen, is monetair een succes, maar biedt geen uitzicht op snelle verbetering van de economische situatie. De werkloosheid stijgt langzaam maar zeker tot drie miljoen werkzoekenden, ruim negen procent van de beroepsbevolking. Parijs is sinds half september vrijwel dagelijks het toneel van demonstraties van ambtenaren, verpleegsters en andere beroepsgroepen die hogere salarissen en betere werkomstandigheden eisen.

PRESIDENT François Mitterrand heeft nu persoonlijk ingegrepen. Met een klassiek voorbeeld van politieke manipulatie bracht hij de boeren tot bedaren. Dinsdag waarschuwde hij dat de staat niet langer kan tolereren dat “bendes alles willen vernielen”. En donderdag gaf hij in een vraaggesprek van twee vragen in een regionale krant ongeveer alles toe wat de boeren aan eisen op tafel hadden gelegd. Achter de schermen had Mitterrand zich tevoren al verzekerd van de steun van de belangrijkste boerenleiders.

In de monarchale republiek die Frankrijk is, mogen Cresson, Bérégovoy en Mermaz nu als de intendance fungeren die de aanvoerder van de troepen volgt. De prijs voor de terugkeer van de rust in de provincie en op het platteland moet nog worden vastgesteld en daarbij kan worden gemarchandeerd om de schade beperkt te houden. Maar de sociale onrust suddert op andere fronten voort en kan tot nieuwe crises leiden.

HET GEZAG van premier Cresson en haar regering is door Mitterrands optreden nog verder verminderd. De socialistische partij verkeert in verwarring. De president staat nu zelf in de frontlijn van de politieke strijd waarin rechts steeds meer aan kracht wint. Mitterrand maakte dat zelf symbolisch duidelijk: het vraaggesprek waarin hij de boeren tegemoetkwam, werscheen in een krant in Nevers. Burgemeester van deze stad is minister Pierre Bérégovoy, de beheerder van de schatkist die aan de kassa wordt geroepen.