Intelligente gasmeter

Een van de opvallendste primeurs van de Gas Expo, die tot en met morgen in de RAI in Amsterdam wordt gehouden, is de Manhattan: 's werelds eerste en tot nu toe enige echte intelligente gasmeter. Het moest er natuurlijk eens van komen. Ondanks oprukkende personal computers en compact discs, staat in menige gangkast nog steeds een oude balgenmeter "min of meer het gasverbruik te meten'. Min of meer, omdat de IJkwet grote marges toestaat waarbinnen een gasmeter nauwkeurig moet zijn. Het gevolg: meetverschillen van vaak enkele tientallen procenten tussen twee woningen in dezelfde straat die toch precies hetzelfde verbruiken.

EMS (Energie Meet Systemen) Benelux uit Hoofddorp hoopt hierin verandering te brengen. Andere tijden, andere zeden, anders meten, zo luidt het parool van directeur Albert Kramer. Gas meten doe je in kubieke meters. Maar door de wisselende temperatuur en druk is een kubieke meter gas niet altijd een kubieke meter gas. De Manhattan meet een kubieke meter gas per tijdseenheid, en verdisconteert de temperatuur- en drukverschillen. De waarden worden omgerekend naar een kubieke meter van een bepaalde standaardtemperatuur en -druk (0 graden Celsius en 1013.25 millibar). Zo wordt steeds hetzelfde volume aangegeven.

Zo werkt het ongeveer: een microprocessor geeft een druksensor een paar keer per seconde de opdracht het drukverschil over een restrictie (opening) te meten. Die drukverschillen ontstaan zodra bij voorbeeld iemand gaat koken of de verwarming lager zet. Al naar gelang het gasverbruik, wordt de opening waardoor het gas stroomt groter of kleiner. Hiertoe is een meetschijf aangebracht die door een stappenmotor wordt gestuurd. De Manhattan heeft een enorm meetbereik: van 10 tot 10.000 liter per uur. Door temperatuur- en drukvariaties te corrigeren maakt de meter een einde aan de in de ogen van EMS "arbitraire verbruiksschattingen'.

De hoge nauwkeurigheid heeft allerlei voordelen: lekverliezen, die de gasbedrijven in Nederland jaarlijks ettelijke miljoenen kosten, kunnen nauwkeurig worden waargenomen, terwijl dat vroeger slechts bij benadering kon. Door de Manhattan te koppelen aan onder andere het telefoonnet kunnen meterstanden centraal worden afgelezen. Voor het eerst kan aan het eind van het jaar de exacte totaalstand worden vastgesteld. Men kan "snapshots' maken van het verbruik in wijken of hele gebieden. De gebruiker kan via een toets op de display zelf ook informatie opvragen, zoals de totaalstand, het gasverbruik over de afgelopen 24 uur, het huidige verbruik per uur, maar ook temperatuur en druk van het gas. Nog leuker is volgens directeur Kramer dat de meter door het gasbedrijf kan worden uitgeschakeld en opnieuw kan worden geprogrammeerd. Herijken op kosten van ongelijk behoort tot het verleden; er komt geen meteropnemer meer over de vloer.

De gasmeter heeft een aantal opties, waaronder gasgebrekbeveiliging en afslaan bij leidingbreuk of brand. Door koppeling met bestaande sensoren kunnen gaslekken en koolmonoxydevergiftigingen als gevolg van slecht verbrand aardgas tijdig worden opgemerkt. Verder is de meter zo te programmeren dat de gastoevoer wordt afgesloten als de spanning wegvalt. Fraude wordt dus gestraft. Naar keuze kan bij spanningsuitval een minimumvoorziening (waakvlam) worden gehandhaafd, waarbij de meter overigens wèl registreert wanneer de spanning wegvalt.

De meter van EMS kost het dubbele van conventionele meters, maar daar staan volgens directeur Kramer lagere installatiekosten tegenover. Conventionele meters vragen bij het ophangen nu eenmaal om speciale voorzieningen. De consument betaalt voortaan eerder minder dan meer voor zijn kubieke meter aardgas, tenzij de onnauwkeurigheid van de oude meter in zijn voordeel werkte.

Maar het belangrijkste argument van de gasbedrijven om tot aanschaf van de intelligente gasmeter over te gaan, is volgens Kramer een beter netwerkbeheer. "Netwerkmanagement wordt steeds belangrijker. Steeds meer landen onderkennen de milieuvriendelijkheid van natuurlijk gas als energiebron. In West-Europa wordt 400 miljard kubieke meter gas per jaar verstookt. Over twintig jaar zal die hoeveelheid reeds met vijftig procent gestegen zijn. Maar de gasvoorraad is eindig en men zal veel efficiënter met de hoeveelheden moeten omgaan.'

Kramer heeft internationale ondernemingen als Dupont, Hoogovens, Motorola en het Zwitserse Portescap weten te interesseren voor risicodragende steun bij de ontwikkeling van de meter. Toch zullen de eerste zevenduizend meters begin 1992 aan Nederlandse gasbedrijven worden geleverd. De aanvankelijke produktieprognose van 100.000 meters zal niet worden gehaald. De voorbereidingen hebben volgens Kramer meer tijd gevergd dan was voorzien. Een proefproject met de meters in Badhoevedorp is pas enkele weken geleden succesvol afgesloten.