Hoger personeel wil in CAO "nivelleringsgolf' compenseren

ROTTERDAM, 24 OKT. “Het kabinet roept wel op tot loonmatiging, maar het kabinetsbeleid maakt het ons ten enen male onmogelijk aan die oproep gehoor te geven. Veel maatregelen van het kabinet leiden tot nivellering van inkomens en dat is voor ons onacceptabel”, zegt voorzitter drs. E. Nypels van de Vereniging voor Hoger Personeel (VHP).

De looneis van 5,5 procent, waarmee de VHP vanmorgen het nieuwe CAO-seizoen inging, is exclusief compensatie die zal worden geëist voor de kabinetsplannen met Ziektewet en WAO. De eis ligt aanzienlijk boven de "kritische grens' van 4 procent loonstijging die premier Lubbers vorige maand voor de marktsector verantwoord noemde. Maar daaraan heeft de VHP geen boodschap, aldus Nypels, omdat het hoger personeel dreigt te worden overspoeld door een “nivelleringsgolf”. De gevolgen van het kabinetsbeleid zouden “onevenredig zwaar” terechtkomen op de schouders van het middelbaar en hoger personeel, zeg maar de werknemers met inkomens tussen één en twee keer modaal. “Als er bezuinigd moet worden, doen we mee, maar dan wel proportioneel, zodat de bestaande beloningsverhoudingen in stand blijven. Anders wordt Nederland in het Europa-zonder-grenzen getroffen door een brain drain.”

Om de “nivelleringsgolf” af te keren wil de VHP volgend jaar de volledige "onderhandelingsruimte' (inflatie plus stijging van de arbeidsproductiviteit) opeisen voor loonsverhoging. De meeste andere vakbonden stellen geen looneisen die boven de 4 procent uitkomen. Zij willen de eventueel resterende "onderhandelingsruimte' aanwenden voor uitbreiding van de werkgelegenheid en korter en gezonder werken. Maar dat is voor de VHP onmogelijk, zegt Nypels. “We hebben alle financiële ruimte nodig om nivellerende maatregelen te compenseren.”

De 25-jarige VHP is met 30.000 leden een betrekkelijk kleine vakbond. Hij is aangesloten bij de vakcentrale voor Middelbaar en Hoger Personeel (MHP) en contractpartij bij ongeveer 150 CAO's. Nypels - die vorig jaar na meer dan twee decennia Kamerlidmaatschap (D66) overstapte naar de VHP - plaatst het CAO-overleg voor volgend jaar in het teken van “reparatie en vernieuwing”. Bij de reparatie gaat het, aldus Nypels, niet alleen om het wegwerken van koopkrachtverlies als gevolg van de inflatie, die volgend jaar op 3,5 procent wordt geraamd. Hier bovenop claimt de VHP 2 procent loonsverhoging om “het sterk nivellerende karakter van het kabinetsbeleid” ongedaan te maken.

De VHP-voorzitter noemt belastingmaatregelen, zoals het niet volledig door laten gaan van de inflatiecorrectie in de hogere belastingschalen en het optrekken van de balstingvrije som. Verder de herziening van het stelsel van ziektekostenverzekering (plan Simons), als gevolg waarvan particulier verzekerden die nu een inkomens-onafhankelijke premie betalen straks een grotendeels inkomens-afhankelijke premie voor de kiezen krijgen. “Dat wordt een formidabele financiële klap voor de hogere inkomens, in het bijzonder onder alleenstaanden en gehuwden zonder kinderen.” Ook de hogere schoolgelden en de verhoging van het huurwaardeforfait voor eigen woningbezitters hebben volgens hem een ongewenst nivellerend effect. Tenslotte laakt hij de aangekondigde ingrepen in Ziektewet en WAO omdat arbeidsongeschikten die de betere uitkeringsrechten hebben opgebouwd er relatief het meest op achteruit zouden gaan.

De "vernieuwing' in het arbeidsvoorwaardenbeleid die de VHP nastreeft slaat op het vorig jaar gelanceerde idee over "CAO à la carte'. “We willen arbeidscontracten die werknemers de mogelijkheid bieden een eigen keuze te maken uit verschillende onderdelen van het hele pakket aan arbeidsvoorwaarden.” Hierbij moet dan eerst een standaard-CAO worden afgesloten. Vervolgens wordt daaruit een selectie gemaakt van onderdelen die onderling uitwisselbaar worden gemaakt. Bijvoorbeeld: uitbetaling van een deel van de ATV- of vacantiedagen; omzetting van (een deel van de) ATV- of vacantiedagen in verbetering van de VUT-regeling of in hogere pensioenaanspraken; winstdelingsregeling; en uitbreiding van de keuzemogelijkheden voor verlof.

Andere vakbonden kijken, aldus Nypels, “nogal onwennig en aarzelend” aan tegen “flexibilisering van de bestaande CAO-uniformiteit”. Maar de komende jaren zullen volgens hem uitwijzen dat zij er niet omheen kunnen, omdat het aansluit op de heersende trend naar verdergaande individualisering in de samenleving.

Verschillende werkgevers zien er ook wel wat in. Bij Hoogovens en Gist-Brocades is op VHP-initiatief besloten tot een onderzoek naar "ruilelementen' in het arbeidsvoorwaarden-pakket. En bij Van Gend & Loos en Unilever kan hoger personeel inmiddels ATV-dagen "sparen' voor verbetering van VUT- of pensioenaanspraken. “Tegenstanders van CAO à la carte vrezen ondermijning van de CAO-gedachte en voorspellen dat de werkgever het keuzepakket zal gaan dicteren. Maar dat vinden wij, gezien ook de stijgende scholingsgraad, argumenten uit de oude doos. Mondige werknemers laten zich niet bevoogden”, aldus Nypels.