Groeiende twijfel in "moordzaak' weduwe

VEENHUIZEN, 24 OKT. Wegens moord met voorbedachten rade op een 72-jarige vrouw werd de 47-jarige Dick van Leeuwerden op 13 mei 1985 veroordeeld tot 12 jaar cel. Hij heeft altijd ontkend. De pas opgerichte actiegroep "Dick moet vrij' is overtuigd van zijn onschuld en strijdt voor heropening van de zaak. Een verzoek hiertoe is onlangs door de actiegroep overhandigd aan staatssecretaris Kosto (justitie), die heeft beloofd snel een beslissing te nemen.

Bij de Hoge Raad loopt al voor de derde keer een herzieningsverzoek. Een verzoek om gratie door de staf van de gevangenis Norgerhaven in Veenhuizen, waar Van Leeuwerden sinds 1986 zit, werd afgewezen. Gebleken is dat het gebruikelijke onderzoek door de inrichting, op het moment dat eenderde van de celstraf voorbij was, niet heeft plaatsgehad. Een dergelijk onderzoek kan alsnog worden gedaan en zou passen in de door Kosto voorgestane "creatieve oplossing', meent de actiegroep. Maar zelfs als Van Leeuwerden gratie krijgt, wil de actiegroep revisie van het vonnis aanvragen bij de Hoge Raad, omdat eerherstel het hoofddoel is.

Dick van Leeuwerden werkte in de horeca, in ziekenhuizen en in de wijkverpleging. Eind 1982 kwam hij als hulp in huis bij mevrouw D.C.M. Brouwers-van Wylick in Amsterdam om haar hulpbehoevende huisgenoot te verzorgen. Toen die in een verpleeghuis werd opgenomen bleef Van Leeuwerden de vrouw helpen, iets waar zijzelf en haar specialist op hadden aangedrongen. Brouwers was alcoholiste. Haar huisarts en specialist waren daarvan op de hoogte. Daarbij nam ze op doktersvoorschrift medicijnen in, tegen hoge bloeddruk, slapeloosheid en botontkalking.

Volgens Van Leeuwerden klikte het tussen hem en zijn werkgeefster. Brouwers wist dat Van Leeuwerden homoseksueel was en samenleefde met een vriend. Van Leeuwerden verdiende 5.500 netto per maand. Brouwers was zeer bemiddeld en wilde Van Leeuwerden in haar testament zetten. Haar zuster stelde beiden voor om dan pro forma te trouwen, zodat er geen successierechten betaald hoefden te worden. Van Leeuwerden, in de gevangenis Norgerhaven: “Ik wilde eerst geen huwelijk. Als u dan toch wat voor me wilt doen, stapt u dan naar een notaris, zei ik. Je bent gek, zei ze, dan betaal je meer dan de helft belasting. Ze bleef aandringen. Ze gunde het haar kinderen niet. Van jou krijg ik warmte, zei ze.”

Van Leeuwerden gaf toe. Op 29 september 1983 wordt het huwelijk voltrokken in Vinkeveen. Vijf weken daarna overlijdt Brouwers in bed. Een natuurlijke dood of een gevolg van het toedienen van Surinaamse palmboomrum met een alcoholpercentage van 90 procent? Van Leeuwerden wordt, na een alarm door de kinderen van de vrouw, verdacht. De Amsterdamse rechtbank veroordeelt hem tot 2 jaar gevangenisstraf wegens dood door schuld. Hij zou nagelaten hebben medische hulp voor Brouwers in te roepen.

Van Leeuwerden gaat in hoger beroep, er van overtuigd dat hij vrijgesproken wordt. Het gerechtshof van Amsterdam acht moord met voorbedachte rade echter bewezen en veroordeelt Van Leeuwerden tot 12 jaar. Van Leeuwerden heeft Brouwers op "sinistere wijze' omgebracht, stelt het hof. Zijn advocaat gaat in cassatie en twee keer in revisie bij de Hoge Raad. Alle keren wordt het beroep verworpen.

Van Leeuwerdens advocaat laat voor de Hoge Raad drie getuigendeskundigen aan het woord, onder wie dr. C. van Boxtel, internist en hoofd van de afdeling klinische farmacologie van het AMC in Amsterdam. Hij concludeert dat de vrouw leed aan het syndroom van Conn: ze had bijniergezwellen, hoge bloeddruk en een laag kaliumgehalte, waardoor ze volgens Van Boxtel met een tijdbom in haar lichaam rondliep die elk moment kon afgaan.

De rechtspsycholoog dr. P.J. van Koppen van de Erasmus Universiteit, die een boek schrijft over 35 dubieuze vonnissen, verdiept zich thans op verzoek van de actiegroep in de zaak. Zijn indruk is dat met name de verklaring van de toenmalige patholoog-anatoom, dr. Zeldenrust, voor de rechtbank "zwak' zo niet een "slecht' bewijsmiddel is. “Zeldenrust heeft ter rechtszitting gezegd dat de dood van de vrouw veroorzaakt zou kúnnen zijn door alcohol in combinatie met pillen.” De rechtspsycholoog spreekt van een “dubieuze veroordeling”. “Dat staat los van de schuldvraag. In deze zaak zitten dermate veel onzekerheden in de bewijsmiddelen, zoals getuigenverklaringen over de medische gegevens, dat de veroordeling niet had mogen plaatshebben.”

Het actiecomité heeft sinds kort ook contact met de juridische faculteiten van de universiteiten in Leiden, Rotterdam en Utrecht, die interesse getoond hebben voor de zaak. “Wij willen onze argumenten zo goed mogelijk ondersteunen door onafhankelijke juristen. Daarmee kunnen we het onrecht wat Van Leeuwerden is aangedaan grondiger naar voren brengen”, aldus A.P. Roggema van het comité. De juristen zal onder meer worden gevraagd een oordeel te vellen over de waarde van de afgelegde getuigenissen en de interne logische constructie.

Mr.dr. G. Knigge, hoogleraar strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en zelf rechter, stelt dat er maar een klein percentage is dat ten onrechte veroordeeld wordt. “Maar vergissen is altijd mogelijk. Jaren na een veroordeling komen er soms nieuwe feiten en omstandigheden boven water. Het oordeel van het hof hoeft niet altijd juist te zijn”, aldus Knigge.

De huisarts van Van Leeuwerden, H.M. Laane, zet zich vanaf het begin voor diens zaak in. Zijn grootste grief is dat de rechters geen gevolg geven aan wat medici beweren. “Ik voel me aangevallen op mijn vakkennis. De vrouw is een natuurlijke dood gestorven. Ze nam al weken dezelfde medicijnen met dezelfde hoeveelheid alcohol in. De rechters hebben het gevoel dat Van Leeuwerden schuldig is en zoeken er argumenten bij die niet gedekt worden door geneeskundige feiten van een autoriteit als prof. dr. Van Boxtel.”

Sinds twee jaar werkt Van Leeuwerden hele dagen in de kantine van gevangenis Norgerhaven. Volgens directeur mr. T.H. Westerhout functioneert Van Leeuwerden goed. Vorig jaar, na een detentie van vijf jaar, diende Westerhout ambtshalve een gratieverzoek in voor Van Leeuwerden, dat werd gesteund door de arts, de psychiater en het personeel. Van Leeuwerden kreeg last van depressieve aanvallen en had suïcidale neigingen. Westerhout: “Hij moest toen nog vier jaar (een gevangenisstraf wordt vrijwel altijd met een kwart teruggebracht - red.) en we zagen hem afglijden. Zijn vrijlating lag te ver weg. We dachten dat hij het niet zou redden. Een ambtshalve gratie kan leiden tot extra strafkorting, waardoor de gedetineerde meer perspectief krijgt.”

Van Leeuwerden zegt er niet veel beter aan toe te zijn dan een jaar geleden: “Het is verschrikkelijk moeilijk om hier mee te leven. Ik heb mijn geloof in het rechtssysteem verloren. Als ik ga slapen hoop ik vaak dat ik niet meer wakker word.”

    • Karin de Mik