Tshisekedi houdt kantoor op stoeprand

KINSHASA, 21 OKT. Etienne Tshisekedi zet zijn benen wijd en zijn armen in zijn zij. “Ik ga hier niet weg, ik verdom het. Het Zaïrese volk heeft mij tot premier benoemd.” Een medewerkster stroopt Tshisekedi's mouwen op en legt een zakdoek op de stoeprand. De door de hitte transpirerende premier neemt plaats op het trottoir. De menigte zwelt aan. “De soldaten laten me mijn kantoor niet in”, roept Tshisekedi boos. “Mobutu belazert de boel. Toen mijn regering hier vanochtend wilde vergaderen weigerden de legereenheden van Mobutu ons de toegang. Bij deze ontsla ik de minister van defensie, Mobutu's neefje, die opdracht gaf tot deze actie.”

De politieke impasse in Zaïre is totaal, een nieuwe ronde van geweld lijkt welhaast onvermijdelijk. Slechts twee dagen duurde de samenwerking tussen president Mobutu en rivaal Tshisekedi. Op woensdag werd in het marmeren paleis van Mobutu in Kinshasa na moeizame onderhandelingen Tshisekedi beëdigd als nieuwe premier. Tshisekedi dacht overeenstemming te hebben bereikt met Mobutu over de tekst die hij bij de officiële ceremonie zou ondertekenen, maar tijdens de plechtige bijeenkomst kreeg hij onverwachts een andere tekst onder zijn neus geschoven.

De geïrriteerde Tshisekedi streepte daarom in het document de referentie naar de grondwet door. Had hij dit niet gedaan dan zou hij Mobutu's heerschappij, vastgelegd in de grondwet, impliciet hebben erkend. Vervolgens krabbelde hij zijn handtekening. “Ik heb toen zelfs champagne gedronken met Mobutu”, zegt Tshisekedi, “waarom doet hij pas drie dagen later alsof de hele bijeenkomst ongeldig was?”

De tragische komedie in Zaïre had vrijdag een nieuw hoofdstuk bereikt toen Mobutu's woordvoerder Tshisekedi's regering ongrondwettelijk had verklaard. Mobutu's troepen namen strategische posities in de volkswijken van de hoofdstad in en omsingelden in de nachtelijke uren het kantoor van de premier. Zaterdagochtend kon de premier zijn kantoor niet in. “Toen ik om half negen hier met mijn Mercedes kwam aanrijden, weigerde de bevelhebber het hek te openen. Ik riep nog tegen hem: je bent een imbiciel, maar het mocht niet baten”, aldus een verontwaardigde Tshisekedi. “Ik wil dat het Zaïrese volk nu snel een einde maakt aan de comedie die Mobutu ons al zovele jaren opdringt!”

Pag 4:

Kermissfeer in Kinshasa

Het straatproletariaat van Kinshasa ziet handel in de aanzwellende menigte rondom Tshisekedi. De ijscoman, de pindaverkoper en de schoenpoetser doen goede zaken. Intussen houden enkele ministers een kabinetsvergadering in de schaduw van een grote boom. De zweetdruppels rollen langs hun hoge boorden hun driedelige pakken binnen. “Weet u dat alleen al het dragen van deze pakken een stellingname betekent tegen Mobutu”, legt een omstander uit. “Tot een jaar geleden waren colbertjes verboden in dit land want deze waren volgens Mobutu onafrikaans.”

Een vakbondsleider komt namens het gehele Zaïrese proletariaat zijn steun betuigen voor Tshisekedi's protestactie. Maandag zal de gehele ambtenarij in staking gaan, belooft hij. Veel zal dat niet meer uitmaken, de meeste ambteren werken al bijna een jaar niet meer, want ze ontvangen geen, of een door de inflatie waardeloos salaris. Enkele jonge partijmilitanten ballen hun vuisten. Met dans, zang en toneel onderhouden ze de omstanders.

Rondom het middaguur verdwijnt de kermisachtige sfeer. Vier gewapende voertuigen van Mobutu's elitecorps proberen zich door de menigte te dringen. “Dat is de commandant, verantwoordelijk voor het bloedbad onder studenten in Lumumbashi vorig jaar”, schreeuwt een oudere man. Het aanzien van moordenaars dat Mobutu's troepen genieten in Zaïre werkt niet meer, de woede verdrijft de angst. Tientallen jongeren werpen zich voor de voertuigen. “Dood ons”, roepen ze uitdagend, “wij zijn klaar om te sterven, we willen het vlees van Mobutu.” De geïntimideerde soldaten druipen af.

Tshisekedi's weigering om op te stappen ondervindt de steun van steeds meer kleine oppositiepartijen. Tientallen partijvoorzitters komen de premier, die op de stoeprand zit, de hand schudden. Ieder verklaart de crisis weer op een andere wijze. De een meent dat Mobutu wettelijk allang geen president meer is, de ander betoogt dat Zaïre allang geen grondwet meer heeft, dus dat er ook niet naar hoefde te worden verwezen bij de beëdiging van de premier. De oppositionele Heilige Unie, die Tshisekedi naar voren schoof als kandidaat voor het premierschap, telt ruim 130 partijen, dus lijken er ook 130 verschillende verklaringen te moeten zijn.

Het oppositiefront dreigt te barsten onder Mobutu's druk. Zaïre wankelt op de rand van de afgrond, het land dreigt in een permanente staat van chaos af te glijden. Dat vooruitzicht boezemt enkele oppositieleiders een zodanige angst in dat zij bereid zijn meer concessies te doen aan Mobutu dan Tshisekedi wil.

Nguza Karl-I-Bond, na Tshisekedi Mobutu's meest prominente tegenstander, had vrijdag tegen deze krant gezegd: “Tshisekedi heeft een wat opvliegerig temperament, we hebben hem een paar keer, tijdens de onderhandelingen met Mobutu in de laatste weken, teruggefloten. Hij moet zich toegeeflijker opstellen. Ik zou tijdens de beëdigingsceremonie het document ongewijzigd hebben ondertekend, stabiliteit is nu van het allergrootste belang. Als de soldaten net als vorige maand gaan muiten, dan zijn we verloren.”

Het is twee uur en Thisekedi acht zijn werkdag voor zijn kantoor voor vandaag beëindigd. “Jullie moeten het volk oproepen maandagochtend naar mijn kantoor te komen”, spreekt hij zijn aanhangers toe. “We zullen dan met geweld de deuren openbreken. Mobutu, het is genoeg geweest! Veel moed toegewenst, kameraden.”

In een lange optocht toeterende auto's begeeft Tshisekedi zich naar huis, dat inmiddels ook blijkt omsingeld door Mobutu's elitetroepen. De bevolking van Kinshasa stroomt uit om haar leider te aanschouwen. “Victorie, victorie”, roept de massa en maakt het V-teken.

Een paar soldaten van een andere militaire eenheid dan Mobutu's elitecorps juichen eveneens naar Tshisekedi. Mogelijk ligt de oplossing van de politieke impasse in Zaïre in hun handen.

Vanochtend kreeg Tshisekedi onverwachts toch weer toegang tot zijn kantoor. Mobutu verklaarde dit weekeinde nog dat Tshisekedi maar moest worden vervangen door een andere oppositieleider. Een bezoek van enkele buitenlandse ambassadeurs die de president gisteren opnieuw vroegen vaart te zetten achter de beloofde democratisering plus de aanwezigheid van nog steeds honderden buitenlandse para's, moet Mobutu evenwel op andere gedachten hebben gebracht.

    • Koert Lindijer