Japan lauw over staatsbezoek

TOKIO, 21 OKT. Voor het Akasaka paleis, het keizerlijke gastenverblijf in het hart van Tokio dat in aanzien kan wedijveren met Buckingham Palace, staat een groepje mensen, zo'n groepje dat er elke zondagmiddag wel zal staan. Een aantal jongens is bezig elkaar te filmen. Een jongen heeft zijn borst ontbloot en speelt voor majesteit, op en neer schrijdend langs het hoge gesloten hek. Of ze weten dat de koningin van Nederland hier komt logeren? De koningin van Nederland? Blikken die boekdelen spreken.

De Japanse media besteden tot nu toe amper aandacht aan het staatsbezoek. De Engelstalige "Mainichi' wijdde gisteren vijf pagina's aan Nederland en aan het koninklijk huis, vol geschreven door "officials', en betaald door Nederlandse en Japanse adverteerders. Een missie van Nederlandse ondernemers bezoekt Japan tenslotte gelijktijdig. Maar zulke kranten, bestemd voor buitenlanders in Japan, lezen de Japanners niet. Van de officieuze aankomst verscheen gisteravond alleen een flits op een landelijk tv-kanaal.

Morgen begint officieel het eerste, vierdaagse staatsbezoek van een Nederlands staatshoofd aan Japan, precies twintig jaar nadat keizer Hirohito een particulier bezoek aan Nederland bracht. Een thermosfles tegen de voorruit van de keizerlijke auto ter hoogte van Rijswijk was toen, ondanks de protesten tegen dat bezoek, het enige incident. De keizer moest het de rest van de dag met een forse ster in de voorruit doen.

Over het keizerlijk huis worden in Japan geen grappen gemaakt. De keizerlijke familie wordt nog altijd omringd door een geur van heiligheid. De keizer is in de harten van veel Japanners tenslotte "tenno', goddelijk vorst, maar eigenlijk is hij dat niet meer, omdat de keizer daar zelf bij de capitulatie afstand van heeft gedaan. Dat verklaart de nooit helemaal verdwenen ongemakkelijkheid onder de Japanse bevolking jegens de rol van de keizer in het na-oorlogse Japan.

Bovendien is er nog iets met de keizerlijke familie aan de hand: ze is zo keurig. Dat was vroeger een tikkeltje anders. Zo was de grootvader van Akihito, keizer Taisho, geestelijk gestoord. Hij leed als jongetje aan meningitis en werd daarvoor niet adequaat behandeld, want dat zou toen zijn beschouwd als hoogverraad van de doktoren. Dat had tot gevolg dat de keizer soms handelingen verrichtte die misschien wel bij de patiënt maar niet bij de keizer pasten.

Pag 3:

Keurigheid kenmerkt Japanse berichtgeving

Zo opende keizer Taisho eens het parlementaire jaar door de troonrede niet voor te lezen, maar deze op te rollen tot een soort verrekijker, waardoor hij spottend loensde naar de verbaasde parlementariërs. Het was zijn laatste prinsjesdag. Zijn zoon Hirohito werd regerend prins en vier jaar later, na de dood van Taisho, keizer. Vroeger keek men in Japan niet op van zulke capriolen, het was toen heel gewoon dat keizers rare dingen deden en sommige waren zelfs gevierd om hun psychotische gedrag.

Hirohito was kerngezond. Toen hij twee jaar geleden stierf was hij de langst regerende vorst in het langst regerende vorstenhuis op aarde geweest; de eerste monogame keizer ook - het concubinaat verdween in 1922. En hij was modern: wetenschapsbeoefenaar (bioloog), publiceerde in wetenschappelijke tijdschriften, beleefde naar eigen zeggen zijn gelukkigste tijd als kroonprins in Engeland, reed in Parijs incognito met de metro en heeft lang nadien het metrokaartje heimelijk gekoesterd als een schat. Maar dat onttrok zich allemaal aan de waarneming van de Japanner.

Akihito, Hirohito's zoon, deed zijn reputatie van zichzelf wegcijferende kroonprins gestand: hij trouwde met een burgermeisje van de tennisbaan. Over het doen en laten van Hiro, de huidige kroonprins Hironomiya, zijn de Japanners dank zij hun moderne media misschien beter ingelicht dan over wie ook van het eeuwenoude keizershuis. Maar aan alles kleeft dezelfde keurigheid, tot aan de berichtgeving toe. Over de buitenlandse koningshuizen, jaah, daarvan weten de Japanners meer, maar zelden meer dan het niveau van de opwaaiende zomerjurken.

Vier jaar geleden, in 1987, zouden koningin Beatrix en prins Claus al op staatsbezoek gaan naar Japan, maar een onhandige manoeuvre van een vice-premier belette dat toen. Zoals bekend vergezelt wegens ziekte van Claus nu kroonprins Willem Alexander de koningin. Als kroonprinses bezocht Beatrix Japan vijf maal. Bij de begrafenis van keizer Hirohito was niemand van het koninklijk huis aanwezig. Pas bij de troonsbestijging vorig jaar van Akihito en Michiko was het koninklijk huis weer vertegenwoordigd, door Willem Alexander.

Het officiële gevolg van de vorstin telt veertien personen, van grootmeester tot wetenschappelijk adviseur. Daarnaast vergezelt tien mensen, van kleedjuffrouw tot kapper, de koningin. Een uitgebreid gezelschap, zeggen kenners op de Nederlandse ambassade. Het staatsbezoek is strak geregisseerd, als een balletvoorstelling waarvan elk stapje door de choreograaf is voorgeschreven. Het gevolg van Willem Alexander is op de vingers van een hand te tellen.

De Nederlandse kroonprins volgt niet geheel het programma van zijn moeder. Soms scheiden zich hun wegen en volgen moeder en zoon hun eigen programma. Daaruit spreekt waarschijnlijk hun persoonlijke belangstelling. Zo opent de koningin een tentoonstelling in het Suntory Museum over de invloed van Japan op de Nederlandse kunst, terwijl de prins elders een lint doorknipt. Maar de prins kan de tentoonstelling altijd nog zien, want die komt later naar Nederland.

    • Paul Friese