Sovjet-verdrag getekend door acht republieken

MOSKOU, 19 OKT. Acht van de twaalf Sovjet-republieken hebben gisteren in het Kremlin het nieuwe verdrag voor economische samenwerking ondertekend waarmee president Gorbatsjov de basis wil leggen voor een lichte politieke confederatie.

De Oekraïne, de tweede belangrijkste republiek, Azerbaidzjan, Georgië en Moldavië willen vooralsnog niet meedoen. Ze maken zich niet allen zorgen over het economisch verdrag, maar ook over de voorstellen voor een politieke Unie. Ivan Plyushch, vice-voorzitter van het Oekraïnse parlement die als waarnemer bij de ondertekening aanwezig was, zei echter dat zijn republiek die met 53 miljoen inwoners een kwart van het economisch potentieel van de Sovjet-Unie vertegenwoordigt, de deur naar samenwerking nog niet heeft dichtgeslagen. Als Moskou alsnog aan de bezwaren van de regering in Kiev tegen het verdrag tegemoetkomt is de Oekraïne bereid tot de confederatieve samenwerking toe te treden.

“Economische samenwerking is hard nodig, zei Plyushch, maar pas nadat wij bilaterale verdragen hebben afgesloten met de Russische federatie en alle andere republieken.” De Oekraïne heeft vooral bezwaren tegen de bevoegdheden van de Centrale Bank en het gemeenschappelijk monetair systeem en wil nadere onderhandelingen.

President Gorbatsjov toonde zich bereid deze punten in nadere gesprekken op te helderen. Gorbatsjov zei overtuigd te zijn dat de Oekraïne en Azerbaidzjan uiteindelijk zullen tekenen en ook van de Moldavische leiders had hij indicaties gekregen dat ze geïnteresseerd zijn. “Er is geen andere, degelijker manier om uit de huidige economische crisis te komen”, aldus de president. “We krijgen nog een moeilijke periode, er moeten harde beslissingen en onpopulaire maatregelen worden genomen. Alleen samen kunnen we er uit komen.” Het Unieverdrag biedt de mogelijkheid dat ook de onafhankelijke Baltische republieken later toetreden.

Het parlement van Azerbajdzjan verwierp het Unieverdrag gisteren nog met 174 tegen 35 stemmen omdat het niet de belangen van de republiek zou dienen. Vooral de bepalingen over het delen van de buitenlandse schulden van de Sovjet-Unie riep sterke bezwaren op bij de afgevaardigden. Ook in het Oekraïnse parlement, waar sinds de mislukte staatsgreep van augustus in Moskou nationalistische gevoelens de overhand hebben, bestaan sterke weerstanden tegen de nauwe economische samenwerking omdat er een zekere centralistische sturing van blijft uitgaan.

De leiders van de acht republieken die wel akkoord gingen, waren echter sterk gemotiveerd door de dreiging van acute voedseltekorten in de komende winter. Boris Jeltsin, de president van de Russische federatie die er gisteren nog in slaagde het verdrag op een reeks onderdelen gewijzigd te krijgen, onderstreepte met Gorbatsjov het belang ervan voor de internationale reputatie van de Sovjet-Unie. “Andere landen laten het bepalen van hun relaties afhangen van de ondertekening van dit verdrag”, zei Jeltsin. (Reuter-UPI)