Recessie bedreigt herverkiezing Bush

WASHINGTON, 19 OKT. Het loopt tegen verkiezingstijd en niemand heeft geld. De autoverkopen blijven slap, de huizenbouw neemt af, de in de lente zo veelbelovende produktiestijging is opgehouden, consumenten en zakenlieden hebben even weinig vertrouwen in de toekomst als vorig jaar voor de recessie en banken blijven op hun geld zitten.

Iedereen wacht af. Niets beweegt. Dat is een ongunstige samenloop van omstandigheden voor een zittende president. Een recessie is het enige wat de herverkiezing van president Bush kan bedreigen. Voor Democratische verkiezingsstrategen is een slappe economie een gunstig scenario. Een aantal presidentskandidaten heeft er met populistische verkiezingprogramma's op gegokt. “Hoeveel meer geld is er de laatste vier jaar bijgekomen in je portemonnee?”, roept kandidaat Tom Harkin zijn publiek toe.

Het Witte Huis maakt zich dan ook zorgen over het tollende economische kompas. “De economische trend ziet er goed uit”, zei president Bush gisteren hoopvol maar toch zint hij op middelen om de economie te stimuleren, zoals elke zittende president voor een verkiezingsjaar pleegt te doen. Hij heeft in afzonderlijke vergaderingen vakbondsleiders, zakenlieden en bankiers in het Witte Huis uitgenodigd om hen te beluisteren.

Wie in Amerika om zich heen kijkt, ziet de tekenen van economisch verval. In Washington staan al lange tijd borden "te huur' voor appartementsgebouwen. Een paar jaar geleden was dat ondenkbaar. De enkelen die zich voor de appartementen aanmelden, kunnen het zich niet veroorloven en blijven dan maar op kamers wonen. Er zijn nog steeds lange rijen werklozen die na een half jaar hun uitkering hebben verloren. Bush heeft telkens opnieuw een veto uitgebracht op verlenging van de uitkeringsduur. Mensen willen hun luxe-goederen, zoals extra sportauto's, verkopen maar niemand wil ze hebben. Weekbladen als Time en Newsweek, een jaar geleden nog barstensvol advertenties, zien er dunnetjes uit. Time is begonnen met het ontslaan van haar stafleden.

De Doonesbury strip, die het nationale klimaat goed weergeeft, brengt verhalen over een werkloze man, wiens vrouw thuis komt om te vertellen dat zij ook net haar baan heeft verloren. Droomstaat Californië maakt een zware crisis door en voor het eerst vertrekken er weer mensen om hun geluk elders te beproeven. En iedereen is bezig met het afbetalen van zijn schulden. Daar vallen ook de bedrijven onder, die in de jaren tachtig schulden hebben opgehoopt door overnamegevechten. De ene deelstaat na de ander kampt door tegenvallende belastinginkomsten met begrotingsproblemen en moet snoeien in verleende diensten of zoals in Connecticut voor het eerst een inkomstenbelasting heffen.

Zelfs voor een op de vrije markt georiënteerde republikein als president Bush was het leed te veel maar hij bleef voorzichtig met maatregelen. Stimuleren is moeilijk, want de begroting werd vorig jaar na maandenlange onderhandelingen voor vijf jaar in graniet vastgelegd. Aanvankelijk wilde Bush zich verlaten op de verlaging van de rentestand. Hij smeekte de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, Alan Greenspan, om de rentes te verlagen. Dat is ook enkele malen gebeurd maar donderdag bleek dat de inflatie stijgt en dat brengt nieuwe verlagingen in gevaar. De economie is tot nu toe weinig geholpen met de neerwaartse rentebeweging.

Misschien lag het wel aan de bankiers die van hun driestheid in de dolle jaren tachtig waren doorgezwaaid naar overdreven zuinigheid. Veelbelovende bedrijfjes gaan failliet, omdat ze bijvoorbeeld niet op krediet voorraden van goed lopende waren kunnen exporteren. Vorige week probeerde Bush de banken ertoe over te halen om gemakkelijker leningen uit te geven. Hij kondigde aan dat hij de door banktoezichthouders gestelde eisen aan bankkrediet zou verzachten. Het toezicht was naar aanleiding van de dolle jaren tachtig verscherpt. Donderdag legden de bankiers hem uit dat ze ondanks de geringere voorwaarden voorzichtig zullen blijven.

Bush probeert nu op zijn eigen manier de economie te stimuleren en hij overlegt met zijn staf over verlaging van de belasting op de vermogenswinst, een typisch Republikeins ideologisch stokpaardje. “Een belastingverlaging op de vermogenswinst zal een explosie van nieuwe kleine bedrijven veroorzaken”, zei hij donderdag in Denver. Verder wil hij belastingprikkels voor onderzoek en ontwikkeling schenken, en speciale aftrek voor spaar- en pensioenplannen. Er is nog onenigheid over deze maatregelen onder de Republikeinen. Minister van Financiën Brady zei dat hij geen zin had om weer opnieuw met de Democraten een traumatische discussie te openen over wijziging van de begroting.

De kans bestaat dat het tot een patstelling komt tussen tegengestelde plannen, want de Democraten popelen ook om de belasting verlagen maar dan voor de middenklasse en armen. Een verlaging van de vermogensbelasting baat alleen de rijken, aldus de Democraten. Senator Paul Sarbanes en andere Democraten vinden in deze tijd het begrotingstekort minder belangrijk en wensen stimulerende overheidsuitgaven, niet voor uitkeringen, consumptie of vermogen maar voor de verslechterende infrastructuur. Vooral de grote steden hebben zwaar te lijden onder het wegvallen van een derde van hun inkomsten omdat de steun van de federale overheid is teruggeschroefd.

De plannen van Bush zouden ook een defensief doel kunnen dienen. Hij kan zeggen dat hij moeite doet om de economie te stimuleren maar dat de Democratische meerderheid in het Congres hem tegenwerkt. Totnogtoe is Bush een passieve president geweest op binnenlands gebied. Wat hij aan initiatieven ontplooit, gaat mank aan geldgebrek. Hij geeft een toespraak voor een schoolklas over verbetering van het onderwijs en laat die over de hele natie uitzenden maar hij wil niet veel extra geld uitgeven voor schoolplannen.

Bush volgt de opiniepeilingen, want de stemming in Amerika is nog niet naar meer overheidsingrijpen. De houding over politici is de laatste jaren cynisch. Veel ophef wordt gemaakt over persoonlijke financiële pekelzonden van Congresleden, zoals onbetaalde rekeningen. De hoorzittingen over rechter Thomas hebben het vertrouwen niet versterkt.

De mensen die het hardste aan de slechte economie lijden, stemmen niet. Het langzame, afkalvende effect van grote groepen die geen gezondheidsverzekering hebben of geen enkele steun in de rug krijgen voor economische verbetering, wekt nog niet zoveel zorgen in de voorsteden met gladde achtbaanswegen en marmeren winkelcentra. Er speelt in Amerika een zeker Thatchereffect: het gaat ons slecht, maar het economische alternatief is nog slechter.

    • Maarten Huygen