MEGALOPOLIS

De stad in het slop, De Latijnsamerikaanse megalopolis door Marcel Bayer 164 blz., Novib-Jan Mets 1991, f 25,- ISBN 90 5330 0260

In Latijns Amerika liggen de twee grootste steden ter wereld: Mexico-stad en São Paulo. Tientallen andere steden tellen miljoenen inwoners. En al die steden blijven maar groeien. Ze zijn de economische, culturele en politieke centra van Latijns-Amerika, ondanks de verpaupering van grote delen van de stadsbewoners.

De stad in het slop besteedt aandacht aan de stedelijke crisis in Mexico-stad, São Paulo, Lima, Santiago en Bogotá, maar ook aan de bruisende, fascinerende kant van de Latijns-Amerikaanse miljoenensteden. In vlot tempo beschrijft Marcel Bayer de stedelijke geschiedenis van de pre-Colombiaanse periode, de koloniale tijd en de 19-de en 20-ste eeuw om uit te komen bij de huidige urbane wildgroei. Miljoenen Latijns-Amerikanen leven en werken in de onafzienbare wijken van krotten, zelfgebouwde huizen en zelf aangelegde openbare voorzieningen.

Zonder een moment deze schrijnende levensomstandigheden uit het oog te verliezen, beklemtoont Bayer de creativiteit en inventiviteit van de arme bewoners, die met onuitputtelijke energie en doorzettingsvermogen hun ambitie realiseren om zelfstandig in een zo fatsoenlijk mogelijk eigen huisje te wonen. Deze mensen ""stropen hun mouwen op en bouwen hun "eigen' stad'', schrijft Bayer.

Deze invalshoek is stimulerend - en wijkt verfrissend af van het cliché-matige gejammer over weerloze, afhankelijke sloebers in sloppen. In dit boek ligt de nadruk op de dynamiek van de steden en de stedelijke bewoners. De "informele economie', waarin de meeste volksbuurtbewoners hun geld verdienen, vormt de draagbaar waarop de "officiële economie' rust. En in de politiek spelen volksbuurtbewoners een grote rol als achterban van politici met uiteenlopende ideologieën.

De Latijns-Amerikaanse metropool is ""een stedelijk monster en een wonder'', betoogt Bayer. Het wonder is dat steden nog altijd functioneren en mensen de kans bieden om hun levenspeil te verbeteren. Maar met de explosieve groei van de steden zijn de problemen op alle terreinen toegenomen. Het vervoer, het onderwijs en de gezondheidszorg, de werkgelegenheid, de openbare voorzieningen en het openbare bestuur schieten hopeloos tekort. De stedelijke criminaliteit en armoede zijn dramatisch van omvang.

Steden, betoogt Marcel Bayer, vormen de spiegel van de samenleving. Als de stad ziek is, dan is de samenleving ziek. Is de stad onbestuurbaar geworden, dan moeten er serieuze vragen worden gesteld over het bestuur van de samenleving. Op basis van ideeën aangedragen door Latijns-Amerikaanse stedelijke bewegingen stelt hij voor dat de stad "gedemocratiseerd' wordt. Dat betekent steun voor buurtorganisaties van bewoners, steun voor kredietverlening gericht op de informele sector van de economie en steun bij de aanleg van goedkope, toegankelijke stedelijke voorzieningen.

Na het VN-jaar voor de daklozen (1987) en in navolging van de Wereldbank heeft ook Nederland de stedelijke problematiek sinds vorig jaar tot speerpunt van het ontwikkelingsbeleid uitgeroepen. Dat is een late officiële erkenning van de reusachtige menselijke en infrastructurele uitdagingen die de stedelijke groei in de Derde wereld met zich mee hebben gebracht. De particuliere hulporganisatie NOVIB is op dit gebied langer actief, zowel wat betreft projekten als wat betreft publikaties. Zo gaf NOVIB met Uitgeverij Mets in 1987 De onweerstaanbare stad uit, een bundel met reportages over het leven in de volkswijken van Azië, Afrika en Latijns Amerika. In hetzelfde jaar kwam De volkswijk, woning en werkplaats bij dezelfde uitgevers uit over de positie van vrouwen in Derde-Wereldsteden.

De Stad in het Slop trekt deze lijn door. Dank zij de collage-achtige opzet met foto's, flarden interviews, kranteknipsels, passages uit boeken en een helder geschreven eigen tekst is Marcel Bayer er in geslaagd om de dynamiek van de stedelijke samenlevingen in Latijns Amerika te bundelen tot een even leesbaar als informatief boek.

    • Roel Janssen