Dit is een artikel uit het NRC-archief

Cultuur

Gêne en stoutigheid in gracieus stuk Coward

Voorstelling: Private lives, van Noel Coward. Spelers: Willem Nijholt, Trudy Labij, Esther Roord, Thijs Feenstra, e.a. Vertaling: Guus Vleugel en Ton Vorstenbosch. Decor: Friso Wiegersma. Kostuums: Yan Tax. Regie: Andy Daal. Gezien: 18-10 in Orpheus, Apeldoorn. Aldaar ook 19-10, daarna elders.

“Wij zijn toch volmaakte karikaturen?” roept Elyot tot zijn Amanda - en dat zijn ze. Noel Coward persifleerde in Private lives de gecoiffeerde ledigheid van zijn tijdgenoten, die verbale spelletjes met elkaar speelden om niet in volstrekte verveling te vervallen. Maar hij liet in Elyot en Amanda óók zien dat er bij vlagen nog een gevoelsleven bij beiden bestaat. In de kieren van die cynisch-geestige conversatie schuilt op schaarse momenten enig pathos. Ze kunnen dus niet uitsluitend als karikaturen worden gespeeld.

Coward vergt een boven- en een ondertoon. Onder het fonkelende oppervlak blijft veel onuitgesproken - niet doordat hij zo'n diepzinnig schrijver was, maar doordat zijn stukken een afspiegeling zijn van de omgangsvormen in de betere Britse kringen. En in zulke kringen is het nu eenmaal not done om plompverloren mededelingen te plaatsen. Men draait er sierlijk omheen, men is zelfs in staat het tegenovergestelde te zeggen van wat men bedoelt. Men poseert. Engelse acteurs is dat aangeboren, Nederlandse acteurs moeten het zich aanleren.

Willem Nijholt komt in de nieuwe Nederlandse versie van Private lives, het eerste van drie Coward-stukken die hij de komende seizoenen met producent Gislebert Thierens uitbrengt, een heel eind. Hij heeft de vereiste elegance, hij beheerst de artificiële conversatietoon en hij maakt uiterst aannemelijk dat dat soort mannen zich gegêneerd kribbig afwendde als ze door een vrouw werden aangehaald. Trudy Labij, zijn tegenspeelster, is van nature minder precieus, maar maakt veel goed met haar stoutigheid en haar languissante blasé-houding. Samen worden ze door het decor - met crème-kleurige, wulpse rondingen - in een glinsterende lijst gezet en hun dialogen zijn gepast malicieus vertaald.

De “volmaakte gratie”, waarover wordt gesproken, heerst echter nog niet in alle scènes. Hier en daar vond ik de voorstelling gisteravond te verbeten, te eenduidig, niet speels genoeg. De dubbelzinnigheid moet er bij Coward vooral moeiteloos uitzien. Maar dat is een verfijning, die hoogst waarschijnlijk in de loop van de tournee nog tot stand komt.