Kus van een mummie; Foto's van Joel-Peter Witkin

Joel-Peter Witkin: Gods of Earth and Heaven. Uitg. Twelvetrees Press. Prijs F. 118,80.

Niet staren en niet wijzen, zeggen alle moeders tegen kinderen die voor het eerst iemand zien die er anders uitziet dan ze gewend zijn. Iemand die maar een been heeft, iemand met een bochel, een dwerg of een reus. Kijken naar zulke mensen is onbeleefd. De moeders weten dat het niet prettig is om zo bekeken te worden. Wie toch wil kijken, moet (Beta)len: op de kermis voor de vrouw met de baard en haar collega met drie borsten, in de boekhandel voor een fotoboek.

De foto's van Joel-Peter Witkin bevredigen de nieuwsgierigheid naar de grenzen van de menselijke vorm. Er is meer mogelijk dan vermoed: er bestaan mensen zonder armen, zonder benen, met punthoofden of gigantische geslachten. Er bestaan zelfs mensen die geen man of vrouw zijn, maar allebei: ze hebben borsten en een penis of geen borsten maar wel een vagina. Volgens Witkin is er bij zijn werk van voyeurisme geen sprake. “Ik ga voorzichtig met mijn modellen om”, zei hij twee jaar geleden in een interview in deze krant. “Als ik hun vertrouwen gewonnen heb, wat vaak moeilijk is omdat ze hun hele leven misbruikt zijn, willen ze graag op de foto. Voor het eerst is iemand werkelijk in hun uiterlijk gentereseerd.” In zijn nieuwste monografie, Gods of Earth and Heaven, bedankt Witkin zijn modellen “voor de gelegenheid die ze hem gaven om te laten zien hoe mooi ze zijn”.

Wie nog nooit een foto van Witkin heeft gezien, zou nu kunnen denken dat dit inderdaad zijn voornaamste doel is. Maar Witkin is geen documentaire fotograaf en hij maakt ook geen portretten. Hij gebruikt zijn modellen om zijn eigen fantasieen gestalte te geven. En dan gaat het vaak mis. Niet de modellen stoten mij af, maar de kleding en de decors. Zwart leer en zwarte maskers, met ijzeren banden ingesnoerde borsten, dode baby's op spijkerbedjes, al deze attributen maken zijn modellen niet tot goden van hemel en aarde, maar tot boodschappers uit de hel.

Omhelzing

Waar Witkin zijn beelden niet door deze sadomasochistische traditie laat bepalen, maken zijn foto's op mij meer indruk. Dan kan ik geloven dat hij zijn modellen fotografeert omdat hij ze mooi vindt. (')De kus', een foto van twee gemummificeerde oudemannenhoofden in omhelzing (waarschijnlijk is dit, anders dan de meeste foto's van Witkin, een trucage, want het lijkt erop dat hij een hoofd twee keer heeft afgebeeld) is een ontroerend beeld van de dood. Naar zijn 'Leda', een volkomen uitgemergelde naakte man, blijf je geschokt kijken, maar niet ongelovig. Het is onwaarschijnlijk, maar waarom zou Leda er niet zo uit kunnen zien? Hetzelfde geldt voor zijn remake van de Venus van Botticelli met een hermafrodiet als Venus.

De beste foto uit het boek vind ik 'The Graces'. Drie naakte mensen met borsten en penissen poseren als de drie gratien. Ze hebben maskers op en ieder houdt de schedel van een aapje in zijn hand. Een gezicht heeft Witkin door op het negatief te krassen onzichtbaar gemaakt. Verder staat er niets op de foto, voor Witkins doen is het een heel rustig beeld. De lichamen zijn het waard om bestudeerd te worden. Zijn ze ondanks de borsten en de penissen mannelijk of vrouwelijk? Het is niet te zeggen. Misschien doet het er ook niet toe. In het nawoord van Gus Blaisdell lees ik dat de modellen nog niet geopereerde transseksuelen zijn. Tijdens het bekijken van de foto hoopte ik dat ze de operatie niet hebben laten uitvoeren.

    • Bianca Stigter