Gevangen mafiabaas stapt maar 'ns op

ROME, 18 OKT. De 48-jarige Pietro Vernengo is een van de kopstukken van de Siciliaanse mafia. Hij wordt verdacht van 99 moorden en is wegens één daarvan, een beruchte wurgmoord, tot levenslang veroordeeld; het proces in cassatie wegens de andere moorden loopt nog.

Toch vond niemand het nodig om Vernengo te bewaken. Hij verbleef, voor medisch onderzoek, al tweeëneenhalf jaar in verschillende klinieken in Palermo, heel wat beter dan in de cel. Maandagavond, een paar uur nadat het Hof van Cassatie in Rome het vonnis wegens de wurgmoord had bevestigd en daarmee zijn veroordeling defitinief had gemaakt, pakte hij wat kleren, groette de verpleegsters die hij op de gang tegenkwam en de portier en liep ongehinderd naar buiten.

Sindsdien is Vernengo zoek. Ook zijn zoon en schoonzoon zijn spoorloos verdwenen. Waarschijnlijk zijn ze gedrieën ergens ondergedoken en volgen ze via de media met een glimlach hoe rechters en politiecommandanten de zwartepiet aan elkaar proberen door te spelen, hoe ministers in Rome woedend uitvallen en hoe de zoveelste inspectiemissie naar Sicilië wordt gestuurd. Tussendoor rekent premier Andreotti voor dat in de achttien maanden sinds januari 1990 1634 doden door de mafia zijn gevallen.

Het avondwandelingetje van Vernengo (van een echte vlucht kan niet worden gesproken omdat niemand heeft geprobeerd hem tegen te houden) heeft opnieuw de aandacht gevestigd op het grote aantal mafiosi dat zich ziek laat verklaren. De macht van een gearresteerde mafiabaas kan worden afgemeten aan de snelheid waarmee hij uit de gevangenis in een ziekenhuis weet te komen.

In een privé-kliniek is het leven veel beter. Vaak liggen ze daar maandenlang, met goed eten, vrijwel ongehinderd bezoek en in de meeste gevallen slechts af en toe een agent die komt kijken of de veroordeelde er nog is.

Een en ander wordt vergemakkelijkt doordat de medische verklaringen vrijwel steeds worden uitgeschreven door plaatselijke artsen, die zeer goed weten met wie ze te maken hebben. De medici schrijven geduldig het ene na het andere onderzoek voor.

Pag 4:

Mafiabazen vluchten als ze dat willen

Als een officier van justitie het in zijn hoofd haalt overplaatsing te suggereren naar een gevangenis in Pisa of Padua, waaraan een ziekenhuis is verbonden, komt er meteen een verklaring dat de patiënt om medische redenen niet mag worden vervoerd. Ook Vernengo had zo'n doktersattest geregeld.

Het probleem van de ingebeelde ziekten is overigens niet beperkt tot Palermo. De justitie in Rome is deze maand een onderzoek begonnen naar vergelijkbare praktijken in de Rebibbia-gevangenis.

Het aantal mafiosi op Sicilië dat met medische papieren zijn gevangenisstraf heeft weten om te zetten in huisarrest of een langdurig verblijf in een kliniek, ligt rond de negentig. Van hen zijn er 22, onder wie Vernengo, zo gevaarlijk dat de justitie vorige maand heeft geprobeerd hen weer terug in de cel te krijgen, maar het Hof van Assisen in Palermo heeft dat tegengehouden.

We staan machteloos, zei Bruno Siclari, procureur in Palermo. De mafiabazen “kunnen vluchten hoe en wanneer ze willen omdat de politie niet alle verdachten in de gaten kan houden” die naar een ziekenhuis zijn gebracht of hun celstraf veranderd hebben gezien in huisarrest. Het is eigenlijk een wonder dat de 21 andere peetvaders nog niet zijn ondergedoken, zei Siclari verbeten.

“We zijn tegen spoken aan het vechten”, voegde zijn plaatsvervanger Vittorio Aliquò daaraan toe. Het was een verwijzing naar de schimmige argumenten waarachter sommige Siciliaanse rechters zich verschuilen. Vernengo's medische papieren waren in orde: hij werd behandeld voor prostaatkanker. Het recente decreet waarmee strenge grenzen worden gesteld aan de medische behandeling van mafiosi, was niet van toepassing op Vernengo omdat het was afgekondigd toen hij al in het ziekenhuis lag. Bovendien was Vernengo volgens de wet nog onschuldig: op grond van artikel 27 van de grondwet worden verdachten als onschuldig beschouwd totdat hun veroordeling definitief is, wat meestal betekent dat ook in hoger beroep en cassatie uitspraak moet zijn gedaan.

Het is een van de normen die de woedende ministers van justitie en binnenlandse zaken, Claudio Martelli en Vincenzo Scotti, snel willen veranderen. “Mensen die in eerste en tweede instantie tot levenslang zijn veroordeeld moeten hoe dan ook in de gevangenis blijven, al is er nog geen vonnis van het hof van cassatie”, zei Scotti gisteravond in een tv-programma.

Martelli en Scotti, die erop wees dat het probleem van de mafia steeds door iedereen is onderschat, maken de afgelopen maanden serieus werk van de bestrijding van de mafia. Volgens Martelli hadden de Siciliaanse rechters moeten beseffen dat Vernengo te veel op zijn geweten heeft om hem onbewaakt te laten. Hij kondigde gisteren aan dat hij de drie rechters die hiervoor verantwoordelijk zijn wil laten overplaatsen.

Dat is een ongebruikelijk harde maatregel, maar zij past in de “nieuwe mentaliteit” die volgens Martelli nodig is bij rechters en politie. “Een rechter die zich niet bezighoudt met het onmiddellijke gevaar dat zijn besluit veroorzaakt, is ofwel onwetend ofwel hij heeft grote angst en is geïntimideerd”, zei hij.

“De mafia intimideert de rechters op honderd verschillende manieren”, zei Martelli. “De moorden op de rechters zijn de meest extreme uitdrukking van een openlijke en voortdurende onderdrukking. Het is ook logisch dat een ziekte zoals die welke de Siciliaanse samenleving besmet, noch de staat noch de instituties noch de politiek noch de bureaucratie noch de magistratuur noch de artsen spaart.”

De irritatie bij de ministers Martelli en Scotti is des te groter omdat het de tweede keer in korte tijd is dat blijkt dat "zieke' veroordeelde mafiosi een luxe leven in een privé-kliniek leiden.

Toen de carabinieri vorige maand een arrestatiebevel wilden brengen naar don Ciccio Madonia, ontdekten ze dat hij van de gevangenis in Palermo was overgebracht naar een kliniek. Madonia staat aan het hoofd van een mafiabende die zich heeft gespecialiseerd in het afpersen van winkeliers en ondernemers. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor de geruchtmakende moord, eind augustus, op Libero Grassi, de textielhandelaar die zich niet liet afpersen en dat ook nog op tv ging vertellen, om anderen aan te sporen hetzelfde te doen. Madonia wordt ervan verdacht de moord op Grassi vanuit het ziekenhuis te hebben georganiseerd.

Uit een boek met aantekeningen dat in 1989 in een schuilplaats van de mafia werd gevonden maar pas na de moord op Grassi weer uit de la werd gehaald, blijkt dat Madonia iedere maand elf miljoen lire, bijna 17.000 gulden, toeschoof aan verplegers en artsen: voor goed eten, ongehinderd bezoek en een op maat gesneden medische verklaring als de justitie daarom zou vragen.

Politie-agenten hebben erop gewezen dat het voor een mafiabaas vrij makkelijk is met een combinatie van betalen en dreigen het medisch personeel naar zijn hand te zetten. Daarom zijn de verschillende paviljoens van het Ospedale Civico zo populair bij gevangen mafiosi. In 1989 zat bijna de hele gevangen mafiatop in dat ziekenhuis in Palermo, dat inmiddels de bijnaam het Grand Hotel van de mafia heeft gekregen.

    • Marc Leijendekker