Criminaliteit in ziekenhuizen neemt toe volgens rapport: Een ziekenhuis is een gatenkaas

AMSTERDAM, 18 OKT. Een bezoeker kan op zijn gemak rondneuzen in het eindeloze doolhof dat het academisch ziekenhuis Vrije Universiteit in Amsterdam is. Verloskunde, Anesthesiologie, Nucleaire Geneeskunde, op geen van de afdelingen vraagt iemand “Wat zoekt u hier?” Ziekenhuizen zijn "gatenkazen' volgens het rapport "Beveilig het ziekenhuis' dat werd opgesteld in opdracht van het ministerie van justitie.

Het open karakter van het ziekenhuis lokt in toenemende mate criminaliteit aan, signaleerde de Landelijk coördinator voorkoming misdrijven, dr. J. Horn vanmiddag bij de presentatie van het rapport. Hij wilde overigens niet spreken van een verontrustende ontwikkeling.

H. van Est, hoofdportier van de zesentwintig medewerkersa tellende portiersdienst van het ziekenhuis, is het daar wel mee eens. Overdag kan iedereen die wil het ziekenhuis inlopen. Alleen al de polikliniek verwerkt jaarlijks 250.000 consulten. Tel daarbij de bezoekers en de ongeveer 4.000 medewerkers van het ziekenhuis. Die ga je niet allemaal vragen wat ze komen doen. En dus krijgen dieven ook meer kans. Als om zijn woorden te illustreren krijgt Van Est een telefoontje van een medewerker uit de polikliniek. Zijn gouden vulpen en een dictafoon zijn gestolen.

“De meeste diefstal is aan het personeel zelf te wijten”, aldus Van Est terwijl hij wijst op de openstaande deuren van kamers waar niemand aan het werk is. De polikliniek heeft veel stille gangen zonder toezicht. “Voor mensen van buiten is het hier een Walhalla.”

Het ziekenhuis doet wel aan voorlichting. Zowel personeel als patiënten worden gewezen op de gevolgen van eventuele slordigheid. Er worden ook maatregelen getroffen. Werknemers van het ziekenhuis dragen badges met hun naam en functie. Patiënten krijgen op hun kamer kluisjes waar kostbaarheden in kunnen worden bewaard.

Maar, zegt Van Est: “Dieven stelen alles. Laatst hielden we een jongen aan met drie ballpoints en een rekenmachientje in zijn zak.” Telefoons worden gestolen, sieraden, geld. De technische dienst viste onlangs vijftien portemonnees uit de stortbak van een toilet.

De kunst die overvloedig aan de muren hangt wordt niet gestolen. “Die vinden ze zeker niet mooi genoeg.” Medicijnen ook zelden, aldus Van Est. Drugs "staan op alarm', zoals Van Est het noemt. Ze worden bewaard in een afgesloten kast in de apotheek, vlakbij de meldkamer van de bewakers. Beveiligd met een slot met regelmatig veranderende code. De medicijnen op de afdelingen staan ook achter slot en grendel en worden bij elke overdracht gecontroleerd.

Tussen de 150 en 200 meldingen van diefstal of insluiping, schat Van Est, heeft het VU-ziekenhuis per jaar. De laatste tijd neemt het aantal indringers toe, zegt hij. En de bewakers betrappen er ook meer. Precieze getallen kan hij niet geven en dat is een van de dingen die de Landelijk coördinator voorkoming misdrijven hoopt te veranderen. Ziekenhuizen hebben volgens het rapport te weinig inzicht in de risico's die ze lopen en in de schade die ze ondervinden.

Het rapport stelt dat portiers naast hun portierstaken verondersteld worden "iets aan beveiliging te doen', terwijl ze daar niet voor zijn toegerust. In het VU-ziekenhuis geldt dat een portier een beveiligingsdiploma moet hebben gehaald. Toch is de diagnose niet onjuist. Het team van Van Est beheert 's avonds, met een ploeg van vier man, tevens de telefooncentrale van de Vrije Universiteit. Ze hebben de verantwoordelijkheid voor de parkeergarage en zijn "gastheer' voor de bezoekers.

"Beveilig het ziekenhuis' is voornamelijk gericht op de "gewone' diefstal en vernieling. Een andere zwakke plek in de "gatenkaas' zijn de vertrouwelijke gegevens van patiënten. Het rapport stelt vast dat in verschillende ziekenhuizen dossierruimten gemakkelijk toegankelijk zijn.

M.A.M. van der Haagen, hoofd Medische administratie van het VU-ziekenhuis, zegt dat de dossiers door hun aard kwetsbaar zijn. Ze zijn onmisbaar voor de behandeling van patiënten en kunnen dus niet voortdurend achter slot en grendel blijven. Hij wijst op het teleliftsysteem, rails waarlangs in bakjes de dossiers worden verstuurd naar de afdeling die erom vraagt. Niemand kan daar bij, behalve de bevoegde medewerkers van die afdeling. Maar, zegt Van der Haagen, heel af en toe wordt zo'n karretje verkeerd 'geadresseerd' en staat het bijvoorbeeld stil bij een onbemande receptie.

Veel kwetsbaarder zijn de dossiers als ze op de afdelingen worden gebruikt. Er is weliswaar een werkarchief waar ze ter plekke achter slot en grendel kunnen worden geborgen. Maar een arts haalt ze eruit, neemt ze mee naar de behandelkamer, wordt daar eventjes weggeroepen en laat zijn kamer openstaan.

“Mensen handelen te goeder trouw”, vindt Van der Haagen, maar: “Er zijn 90 tot 120 administratieve handelingen nodig voor het opnemen van informatie in een dossier.” De VU heeft 1,3 miljoen medische dossiers. En dus zijn slordigheden niet te voorkomen. Overigens, aldus Van der Haagen, heeft de automatisering wel geleid tot een betere beveiliging van de gegevens.