Mycorrhiza verhogen overlevingskans van pasgeplante boompjes

Herbebossing van verlaten mijnbouwgronden en andere probleemterreinen heeft veel meer kans van slagen als de jonge boompjes een voorbehandeling hebben gekregen met speciale boomschimmels, zogenaamde mycorrhiza. Op het Instituut voor Mycorrhiza Onderzoek en Ontwikkeling in Athens, Georgia in de V.S. zijn hiervoor methoden ontwikkeld, die nu wereldwijd worden toegepast. Dr. Donald H. Marx, directeur van het instituut ontving hiervoor eind vorige maand uit handen van koning Gustav van Zweden de Marcus Wallenbergprijs 1991 ter waarde van 1 miljoen Zweedse Kronen.

Mycorrhiza zijn zeer gespecialiseerde "schimmelwortels'. Ze vormen een ragfijn netwerk van schimmeldraden rond de wortels van groene planten, waarmee ze in symbiose leven. Deze vorm van samenleven tot wederzijds voordeel is in de loop van de evolutie zo gegroeid als overlevingsmechanisme in barre omstandigheden, zoals lage bodemvruchtbaarheid, droogte, ziekten, blootstelling aan toxines en extreme temperaturen. De schimmel leeft van organische stoffen die de plant hem levert en draagt in ruil daarvoor bij aan de mineralen- en watervoorziening van de wortel.

In het eerste onderzoeksprogramma werden 300 piepkleine grove dennetjes ontsmet en vervolgens met verschillende soorten schimmels beënt. Omdat het 's zomers in de zuidelijke V.S. behoorlijk heet kan zijn, werden de kweekflessen met jonge boompjes in een bad met gekoeld stromend water bewaard. Toen op een gegeven moment de stroom uitviel dreigde de hele proef na zes maanden liefdevolle aandacht alsnog de mist in te gaan, afgezien van één unieke observatie: temidden van de stervende zaailingetjes hielden alleen diegene die met Pisolithus tinctorius waren beënt de moed erin, want dankzij de symbiose met deze schimmel konden ze hoge bodemtemperaturen verdragen.

Een tweede onverwachte ontdekking volgde toen mijten per ongeluk in de proefopzet binnenslopen. De bacteriën en schimmels die zij in hun kleine lijfjes meedragen maken hen binnen ieder laboratorium tot zeer ongewenste gasten. Binnen enkele dagen bleken de kolonies besmet. Alleen de kweken met Leucopaxillus cerealis var. piceina. Nader onderzoek wees uit dat deze schimmel krachtige antibiotica produceert in de wortelhaarzone, hetgeen nieuw licht werpt op de rol die de schimmel speelt bij het beschermen van de "gastheerplant' tegen ziekten.

Bij nader inzien werd Pisolithus in de natuur algemeen aangetroffen op de wortels van eik, grove den en berk op mijnafvalbergen, blijkbaar spelen deze mycorrhiza in de natuur een belangrijke rol. Als men de zaailingen met deze schimmel beënt blijkt de overlevingskans van de boompjes na het uitplanten op ongunstig terrein vijf maal zo hoog te zijn als wanneer men op natuurlijke kolonisatie wacht. Pisolithus is nu commercieel verkrijgbaar bij de firma Mycorr Technology Inc, Pittsburg in de V.S. Er zijn al 40 miljoen boompjes mee grootgebracht, die over de hele wereld uitgeplant zijn in nationale herbebossingsprogramma's, op oude riooldeposito's en bij heraanplant van terreinen waar delfstoffen over grote oppervlakten in "open' dagmijnbouw ("strip mining') zijn gewonnen.