Sociale catastrofe bedreigt Sovjet-Unie

BANGKOK, 16 OKT. Ik ben geen Hitchcock, zei Grigori Javlinski vandaag op zijn persconferentie. Hij kon dus niet voorspellen of de sociale onrust die dreigt in zijn land op een nucleaire catastrofe voor de wereld zal uitlopen. Hij wilde niet speculeren en wist alleen zeker dat de toestand in de Sovjet-Unie met de dag verslechtert, terwijl het land nog altijd een militaire supermacht is.

Maar een sociale catastrofe in de Sovjet-Unie zelf is niet langer uitgesloten. Dat blijkt onthutsend duidelijk uit de gegevens die de Sovjet-delegatie heeft verstrekt aan de G-7 en aan de jaarvergadering van IMF en Wereldbank. De Sovjet-economie zit in de vrije val.

Wat cijfers. Het begrotingstekort van de unie zal dit jaar oplopen tot 120 miljard roebel en de tekorten van de republieken met nog eens zo'n bedrag. Daarbij komt dan nog het tekort van de begrotingsfondsen van 80 miljard roebel. De tekorten worden gefinancierd door gewoon roebels bij te drukken. Van juni tot september kwamen er maandelijks meer dan 15 miljard roebels extra in omloop.

Het inkomen van de Sovjet-burgers is aanzienlijk geslonken, ondanks de nominale inkomensstijging van 64 procent van januari tot september dit jaar en 91 procent in dezelfde periode afgelopen jaar. Dat komt doordat het haasje over van lonen en prijzen de inflatie heeft aangewakkerd tot recordhoogte. Een steeds groter deel van hun inkomen moeten de burgers besteden aan voedsel. Hoe groot de inflatie precies is, is onbekend, “want er bestaat geen betrouwbaar systeem om prijsindices vast te stellen”, zo meldt de Sovjet-delegatie in haar rapport. “De meerderheid van de deskundigen voorspelt een dramatische versnelling van de inflatie in het laatste kwartaal van dit jaar”, aldus het rapport.

Nog wat cijfers: het bruto nationaal produkt zal dit jaar slinken met ruwweg 13 procent, de industriële produktie met 9 procent en de landbouwproduktie met 10 tot 11 procent. Ook de investeringen zijn in een vrije val terechtgekomen. Dit jaar tuimelen ze met 20 procent, terwijl een kwart van de produktiecapaciteit stil ligt. De invoer is van januari tot september met 45 procent gedaald, vooral doordat de handel met Oost-Europa vrijwel is stilgevallen, en de export met 27 procent, vooral door de snel dalende olieproduktie.

Maar de delegatie signaleert ook gunstige zaken (“Tekenen die deskundigen, ook in het Westen, makkelijk over het hoofd zien, maar die aangeven dat de Sovjet-Unie wel degelijk snel verandert”). Zo zijn er in de eerste helft van dit jaar in Rusland zes keer zoveel boeren bijgekomen en 400 beurzen. Het aantal commerciële banken en aandeelhouders neemt snel toe. Hoewel de staat nog steeds de belangrijkste eigenaar is, neemt zijn greep op ondernemingen snel af.

De prijzen zijn feitelijk voor een groot deel geliberaliseerd doordat de controle op de verkoop van produkten aan de staat tegen staatsprijzen is verslapt. De verkoop gebeurt nu via commerciële kanalen. “We zijn er getuige van hoe op grote schaal staatsbedrijven spontaan vercommmercialiseren”, aldus de delegatie in haar rapport, die overigens beklemtoont dat ze in haar rapport ervan uit is gegaan dat de economische unie slaagt. Als de gebeurtenissen anders uitvallen, zijn volgens haar de gevolgen onvoorspelbaar en zal het onmogelijk zijn geworden nog scenario's te verzinnen voor een succesvolle overgang naar een vrije markteconomie.

Op zijn persconferentie vandaag noemde Grigori Javlinski, de jonge aanvoerder (35) van de Sovjet-delegatie, de opkomst van de macht van de republieken geen politiek probleem. Het unieverdrag baseert zich juist helemaal op het mechanisme van de republieken. “Er ontstaat pas een politiek probleem als je het anders wilt doen, en mensen met zulke geniale oplossingen zijn er nog steeds”, aldus een grimmige Javlinski.

Hij hekelde de republieken die los van het unieverdrag op eigen houtje hun geldsysteem willen opzetten. “Het probleem is niet dat ze een eigen munt wilen hebben, laten ze hun grote leiders voor mijn part op de bankbiljetten drukken, het probleem is dat ze geen eigen financieel beleid kunnen voeren”, zei Javlinski, die voorspelde dat als het verdrag er straks is en vervolgens niet door republieken wordt nagekomen, de moeilijkheden pas echt beginnen. Maar hij was ook nog een beetje optimistisch. De Oekraïne had het verdrag zelfs al twee keer getekend. (Olijk) “Waarom weet ik ook niet.”

    • Paul Friese