Nostalgische beelden uit de gloriejaren van de radio

Radio in beeld, Nederlands Omroepmuseum, F 46 incl. porto.

Het is moeilijk te bepalen wat ik op de videoband Radio in beeld, uitgebracht door het Nederlands Omroepmuseum, het mooist vind. Misschien zijn het de uit 1937 en 1949 daterende hoorspelbeelden. In beide gevallen is de legendarische Kommer Kleyn de regisseur. Het oudste fragment toont de acteur Willem de Vries, heftig gesticulerend achter de microfoon en tenslo@@@tte uitbarstend in de dramatische uitroep: “De paarden wllen niet! Ze kùnnen niet!” In het tweede ziet men hoe Kleyn amicaal, maar vastbesloten instructies geeft: “Hallo, jongens in de geluidskamer. Ik heb in deze scène dus nodig: regen, onweer en wind.” De inspeciënt draait in een soort badkamer aan de kraan, waarop één douchekop het water tegen de glazen ruit spettert. Maar dat bevalt de regisseur niet, de scène speelt zich naar zijn zeggen af “in het vrije veld”. Daarop komt de tweede douchekop, recht naar beneden, in actie.

De beelden die hier, zonder commentaar, achter elkaar werden geplaatst, bestrijken de jaren dertig, veertig en vijftig - de gloriejaren van de radio. Ze zijn veelal afkomstig uit propagandafilms van de omroepen. De AVRO en de KRO waren daarin actiever dan de andere, zodat uit hun uitzendingen het meeste te zien is: de verslaggevers Han Hollander, Willem Vogt en Leo Pagano, het kinderkoor van Jacob Hamel, Snip & Snap (in jurken voor de microfoon), Richard Tauber in de Concertzaal in Haarlem, Pierre Palla aan het orgel, de orkesten van Kovacs Lajos, Pi Scheffer (de Skymasters), Ger de Roos en Maria Zamora, programma's als Kleutertje luister, Negen heit de klok en Even afrekenen heren en Jan de Cler, gejaagd schrijvend aan zijn gezongen verslag van een voetbalwedstrijd. Uit journaalmateriaal kwamen Cor Steyn, Joseph Schmidt, Peter Pech, de Ramblers en andere VARA-coryfeeën.

Het aardige van de compilatie is, dat er via al die zelden vertoonde opnamen een wereld te zien is die allang niet meer bestaat. Statig, soms uitgesproken plechtig, vervuld van het belang van het medium, met tot in de puntjes geklede technici en nieuwslezers (een KRO-technicus maakt zelfs een kruisje als de paus het Urbi et orbi uitspreekt) en onhandig geënsceneerde tafereeltjes, die het toenmalige publiek moesten doordringen van de goede, collegiale sfeer waarin de programma's tot stand kwamen. Veelvuldig worden er duimen naar elkaar opgestoken: ja, zo werken wij hier, zie ons aan de arbeid tot lering en vermaak van de honderdduizenden luistervinken in het land. Het geluid schiet soms danig tekort, maar de samenstellers melden in het informatieve boekje bij de band dat zulks de schuld is van het toenmalige filmgeluid - aan de radio zelf mankeerde destijds niets.

    • Henk van Gelder