Smullen achter de façade

DE BEFAAMDE BBC-commentator Allister Cooke schreef vorige week op deze pagina een uitzonderlijk sombere beschouwing over de toekomst van de Verenigde Staten. In het land waar hij al een mensenleven woont, ziet hij een algemeen verval volgens de criteria die Edward Gibbon twee eeuwen eerder in zijn Decline and Fall of the Roman Empire had aangelegd. Cooke is eerlijk gezegd wel erg somber over de toekomst, maar anderzijds is hij ook een man van gezag.

Wie van grote pennestreken houdt, kon de afgelopen dagen via CNN rechtstreeks getuige zijn van een adembenemende affaire, een anatomische les in decadentie. Dagenlang zijn de leden van de juridische commissie van de Senaat nu al verwikkeld in een drama, waarmee zelfs Postbus 51 hier geen raad zou weten. Clarence Thomas is voorgedragen als lid van het hoogste Amerikaanse rechtscollege, het Hooggerechtshof, en professor Anita Hill beschuldigt hem van seksuele intimidatie. Alle gevoeligheden, frustraties en taboes die in de (Amerikaanse) samenleving vallen te verzamelen, zijn midden in het debat neergeploft. Het is drama in optima forma, het land smult en zelfs de sportzenders leggen het af tegen de hoorzittingen, waar het hele Amerikaanse spanningsveld tussen schaamteloosheid en preutsheid zichtbaar wordt.

HET GAAT OM blank tegen zwart: de twee hoofdrolspelers in de getuigen- of beklaagdenbank zijn zwart, de jury van senatoren is geheel blank. Het gaat om man versus vrouw, want alle senatoren zijn van het mannelijk geslacht en zij moeten een oordeel uitspreken over de geloofwaardigheid van een vrouw. Het gaat om seksuele zeden waarbij een vrouw verschrikkelijke dingen over haar vroegere baas zegt en alle mannen achter het groene tafelkleed min of meer plaatsvervangend in het beklaagdenbankje zitten. (Let ook op Edward Kennedy die bliksems van morele compassie de zaal in zou willen slingeren, maar zijn mond moet houden in verband met zijn eigen verleden). Het gaat om het zelfrespect van vrouwen en ook dat van zwarten. Een verbeten Clarence Thomas heeft gisteren ten langen leste in een slachtofferrol beschutting gezocht achter zijn huidskleur met de verwijzing naar “racistische stereotypen waarmee elke zwarte man wordt geconfronteerd”: de zwarte man als ongetemd seksdier.

De ellende van de zaak is dat het inmiddels ook simpelweg gaat om waarheid en bedrog. Anita Hills heeft dit weekeinde zulke preciese details gegeven van het karakter van de intimidatie dat er geen sprake meer kan zijn van interpretatieverschillen tussen haar en Clarence Thomas. Een van beiden liegt en de kans is dus vijftig procent dat een kandidaat voor het Hooggerechtshof nu meineed pleegt. Kortom, de senatoren staan met de rug tegen de muur, kunnen geen goed besluit meer nemen en krijgen hoe dan ook een lading modder over zich heen.

DE AFFAIRE IS ongetwijfeld sensationeel, maar helaas gaat het ook om een extreem symptoom van een ontwikkeling die al jaren aan de gang is. Kandidaat-rechter Kennedy sneuvelde omdat hij als eerstejaars student ooit een stickie had gerookt, van kandidaat-rechter Bork werd zijn hele videotheek-lijst doorgenomen waarna moest worden vastgesteld dat hij slechts onschuldige westerns had geleend. Voor presidentskandidaten is de gedragscode inmiddels zo strikt dat menig geschikt politicus niet meer durft. Het Amerikaanse publiek kan kennelijk alleen nog maar leven met leiders en boegbeelden die een ontkenning zijn van het eigen normale menselijke tekort. Als Clarence Thomas wordt afgewezen is dat op zichzelf geen catastrofe. Hij is geen juridisch genie en is door alle tumult nu toch al een dubieuze rechter-soeverein geworden. Maar het collectieve zelfbedrog dat al vele jaren deel van het selectieproces is geworden, is ernstiger. Een ideaal verwordt dan tot façade.