JAN REBEL 1914-1991; Pionier in de dans

De 77-jarige danser, choreograaf en balletmeester Jan Rebel, de man die in de jaren vijftig en zestig het gezicht van het Scapino Ballet bepaalde, is vrijdag op Ibiza overleden. Hij was één van de pioniers die de belangstelling voor de Nederlandse danskunst mede heeft doen opbloeien.

Na een opleiding aan de Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag verwisselde hij in 1936 de schilderkunst voor de dans. Hij studeerde bij Peter Leoneff en Darja Collin, trok naar Parijs en danste in talrijke kleine gezelschappen, shows, revues en zelfs in het circus. Na korte verbintenissen bij het toenmalige ballet van de Nederlandse Opera en het Ballet der Lage Landen vond deze gepassioneerde, van het theater bezeten kunstenaar een vaste plek bij het Scapino Ballet. Daar maakte hij een reeks balletten - onder andere Het vrouwtje van Stavoren, De prinses op de erwt, De verjaardag van de infante - die op de jeugdige toeschouwers die ooit bij Scapino voor het eerst met de dans geconfronteerd werden, een onuitwisbare indruk achterlieten. Het waren verhalende balletten met sterke karaktertekeningen, humor, drama en vitale, in de traditie wortelende dans.

Als danser had Jan Rebel een theatrale uitstraling en expressiviteit: het temperament spatte ervan af. Met één oogopslag, een klein gebaar of een raak getroffen houding kon hij een personage neerzetten dat aan duidelijkheid niets te wensen overliet. Dat vurige temperament kwam vaak tot uitbarstingen in repetities en bij lessen. Er is dan ook heel wat hevig gebarend gestampvoet en geschreeuwd in de studio's aan het Hortusplantsoen. Maar zijn relativerende humor kon zo'n ruzie onmiddellijk ook weer oplossen.

Hoewel van de "oude' stempel, was Rebel eigenlijk in voor alles wat nieuw was. Hij hield van uitdaging, werkte graag met eigentijdse componisten, had een onblusbare energie die zijn medewerkers inspireerde en meesleepte. Na zijn afscheid van het Scapino Ballet in 1968 vertrok hij met zijn gezin naar Australië en zette daar diverse dansprojecten op. Terug in Nederland werd hij geveld door een zware hartkwaal, maar hij bleef vechten om alles uit het leven te halen wat erin zat.

Jan Rebel werd voor zijn choreografisch werk onderscheiden met onder andere de choreografieprijs van de stad Amsterdam (1955). Voor zijn bijdrage aan de Nederlandse danskunst kreeg hij de koninklijke onderscheiding Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Sinds 1984 woonde hij met zijn vrouw (ex-Scapinodanseres Maria van Emmichhove) op het eiland Formentera in Spanje.

    • Ine Rietstap