Medisch Centrum Simons

GEZONDHEID IS het kostbaarste bezit van de mens, zo luidt een veelgehoorde volkswijsheid in de Nederlandse wachtkamers. In een notedop is dit het probleem waarvoor het plan-Simons ter hervorming van onze gezondheidszorg zich gesteld ziet. Mensen hechten veel waarde aan hun gezondheid - ook al leven ze er vaak niet naar - en zijn in geval van ziekte bereid tot grote financiële en persoonlijke offers om genezing te bereiken. De kosten onttrekken zich goeddeels aan de waarneming van de patiënt, want de rekeningen gaan naar het ziekenfonds, de particuliere verzekering of naar de overheid. De aanbieders in de gezondheidszorg worden te weinig door kostenprikkels geremd: zij cureren en declareren.

De gezondheidszorg is omgeven met de emotionaliteit van patiënten, de mystiek van doktersjassen en de romantiek van Medisch Centrum West. Tevens is het een bedrijfstak waarin jaarlijks 50 miljard gulden omgaat, 9,5 procent van het bruto nationale produkt. Met de vergrijzing van de bevolking en de beschikbaarheid van steeds duurdere medische technologie zullen de kosten van de gezondheidszorg zonder ingrijpen nog harder stijgen.

HET PLAN-SIMONS streeft naar kostenbeheersing, kwaliteitsverhoging en solidariteit bij de premiebetaling door de ziekenfondsen en particuliere verzekeringen in elkaar te schuiven en meer concurrentie in de gesloten gezondheidsmarkt te introduceren. Het wil een einde maken aan de gecentraliseerde bemoeizucht van de overheid met de gezondheidszorg: niet langer zal de prijs van een ziekenhuisbed of de uitbreiding van een verpleegtehuis worden vastgesteld op het departement in Rijswijk. De introductie van de marktwerking die Simons beoogt, biedt de mogelijkheid grote schoonmaak te houden onder de lobby's van belanghebbenden die de gezondheidssector nu met baasjes hebben dichtgespijkerd.

Minder ondoorzichtige afkortingen van gezondheidskoepels, meer licht en lucht in de gezondheidszorg zijn welkom. Daarop richten zich dan ook niet de bezwaren tegen het plan-Simons. De bezwaren hebben betrekking op de gekozen verzekeringsvorm waardoor drempels ontbreken die de toegang tot de gezondheidszorg afremmen.

In de Tweede Kamer hebben CDA en PvdA deze zomer een akkoord bereikt. De PvdA kreeg een beetje inkomensnivellering en een volksverzekering die niet zo genoemd mocht worden, het CDA kreeg decentralisatie van de zorg, lagere premies voor bejaarden en kleine zelfstandigen. Een belangrijk element werd weggemoffeld: de middengroepen, waartoe veel werknemers behoren, zullen in het plan-Simons hogere premies moeten betalen en die zullen zij trachten te verhalen op hun werkgevers. Het georganiseerde bedrijfsleven zag deze lastenverhoging op zich afkomen en is, rijkelijk laat, in actie gekomen.

DE VOORZITTER van de werkgeversorganisatie VNO, Rinnooy Kan, heeft vorige week met staatssecretaris Simons een openbaar debat over de stelselwijziging gevoerd. Inhoudelijk was het een uitzonderijke gebeurtenis: de werkgeversvoorzitter pleitte voor een stevige rol van de overheid in de gezondheidssector, omdat deze nooit als een vrije markt werkt. De sociaal-democratische staatssecretaris verwachtte juist een heilzame werking van meer concurrentie tussen dokters, ziekenhuizen en verzekeraars om de gunst van de verzekerde. Ook al is het medische bolwerk traditioneel wars van onderlinge concurrentie en neemt de kartelvorming onder de verzekeraars hand over hand toe.

Het gevaar van de voorgestelde stelselwijziging is dat een ongelimiteerde vraag bij een begrensd aanbod zal leiden tot nog vollere wachtkamers en langere wachttijden. Vrijwel alle voorzieningen (95 procent) zullen onder het basispakket vallen, waarvoor terwille van de solidariteit 82 procent van de premie afhankelijk is van het inkomen en 18 procent een vaste bijdrage. Dit opent de weg, zoals Rinnooy Kan waarschuwde, “naar een OV-jaarkaart voor de gezondheidszorg die tot heel wat extra reisjes naar de dokter zal leiden”.

EEN VOORPROEF van wat de gezondheidszorg onder "Simons' te wachten staat is de opname van de ambulante psychiatrische hulp in de AWBZ, de Algemene wet bijzondere ziektekosten. De kosten hiervoor zijn vervolgens met 50 procent toegenomen. Niet omdat Nederlanders vanaf 1989 grotere psychische problemen hadden, maar omdat een financiële drempel was weggevallen. Hetzelfde gebeurde toen dit jaar de huisartsenhulp in de particuliere ziekteverzekeringen werd opgenomen. Nu het toch verzekerd is, neemt de aanloop bij de huisarts toe.

Het front van medische technocraten, witte jassen, kartels van verzekeraars en patiënten die alles eisen voor hun gezondheid, mag de zorgsector niet naar zijn hand zetten en de rekening doorsturen naar de kassa van de collectieve lastendruk. Het is gelukkig niet te laat om verdere aanpassingen in de stelselherziening aan te brengen. Een verplicht eigen risico om de verzekerden bewust te houden van de kosten, en een grotere vrijheid in het basispakket leiden tot de door Simons gewenste prikkels, ook aan de kant van de zorgzoekers. Het betekent minder nationale volksverzekering en meer eigen verantwoordelijkheid van de burgers.

... en Den Haag Vandaag

DE CDA-FRACTIE IN DE Eerste Kamer heeft na de commotie van de afgelopen weken over het plan Simons gekozen voor een fundamentele herbezinning op de voorstellen. Dat is verheugend. Maar in hun drang de wijzigingen in de gezondheidszorg opnieuw te bezien, zijn de CDA-senatoren hun bevoegdheden ver te buiten gegaan. De niet rechtstreeks gekozen leden van de Eerste Kamer past in ons staatsbestel nu eenmaal de nodige bescheidenheid. De politieke beoordeling wordt gemaakt in de Tweede Kamer. Het niet meedoen aan de schriftelijke voorbereiding, zoals de CDA-fractie aanvankelijk wilde leek verdacht veel op een vorm van filibusteren. Om ook pas op de dag dat de schriftelijke opmerkingen moesten worden ingediend te komen met de mededeling dat men een andere procedure wil, maakt het er allemaal niet fraaier op. Zeker niet van mensen die zitting hebben in de chambre de reflexion.

Gelukkig zijn de senatoren na 24 uur alsnog tot inkeer gekomen en doen zij toch gewoon mee aan de gebruikelijke procedure. Een belangrijke taak van de Eerste Kamer is letten op de uitvoerbaarheid van voorgenomen maatregelen. Over dat aspect zijn nog genoeg vragen te stellen. Want ging de opgelaaide discussie over het Plan Simons nu niet juist over de vraag of als gevolg van de onzekerheid rond de uitvoering niet het tegengestelde effect zou worden bereikt van wat de bedoeling was? Dat de CDA senatoren daarover helderheid willen hebben is hun goed recht. Maar dan wel volgens de gebruikelijke regels.