Expositie Spaanse literatuur is lust voor het oog

FRANKFURT, 12 OKT. Ze buigt zich voorover en zegt: “Ik mag niet namens mijn uitgeverij spreken maar ik wil wel zeggen dat het erg rustig is hier.” Javier Aparicio van het agentschap Carmen Balcells uit Barcelona heeft ook niet de indruk dat Spanje als themaland een verhoogde interesse voor Spaanse boeken teweegbrengt: “Twee à drie jaar geleden hadden wij het veel drukker”. Editorial Planeta uit Madrid daarentegen zegt wel, mede dank zij het thema, een goed Frankfurt-jaar te hebben. De invloed van de Spanje-presentatie op de verkopen van Spaanse uitgevers lijkt gering want de gangen op de begane grond van Hal 4, waar de Spanjaarden hun stands hebben, zijn beslist niet drukker dan die van andere landen. De Spaanse stands vertonen ook niet het beeld van de Duitse, waar voortdurend grote opstoppingen ontstaan doordat cameraploegen en radiomensen zich verdringen om auteurs uit het vasteland en uit Spanje. De enige waarneembare commotie in de Spaanse hal had plaats toen plotseling enkele gangen door de politie werden afgesloten wegens een bommelding. Van onbeheerde koffertjes werden de eigenaren gezocht en Duitse herders snuffelden aan de boeken. Toen het sein veilig gegeven werd, ontkende het perscentrum overigens dat er werkelijk een bom zou hebben gelegen: het was een oefening geweest. Wel toevallig dat dat precies gebeurde bij de Ediciones Deusto S.A. uit Bilboa. Dat was de keus van de politie geweest en had verder niets te betekenen, aldus de perswoordvoerder. Verhoogde veiligheidsmaatregelen zijn in verband met Spanje als themaland ook niet genomen.

Een van de talloze evenementen die met het thema verband houden is de expositie Letras de España. In een zandbak zo groot als de hele tentoonstellingsruimte zijn acht centra opgesteld die chronologisch corresponderen met acht perioden of stromingen uit de Spaanse literatuurgeschiedenis: middeleeuwen, gouden eeuw, romantiek en realisme, modernisme, avantgardistische stromingen, burgeroorlog en het naoorlogs tijdperk, democratie, heden en toekomst. Los van inhoudelijke aspecten is de opstelling een genot voor het oog. Hoge metalen boekenkasten vol blanco banden met onbedrukte bladzijden omgeven de acht ruimtetjes die binnenin te zamen vijftienduizend hedendaagse uitgaven herbergen. Het geheel wordt omgeven door kazuifel paars met gele draperieën en aan drie kanten kan de bezoeker bovenlangs lopen en een blik werpen op de acht cilinders. Ontwerper Alfredo Arribas werkt, getuige foto's van zijn andere projecten, graag met metaalvlakken en cilindervormen. Behalve de uitgave uit en over de aangegeven acht onderwerpen zijn dia's te zien en liggen er bladenboeken, mooie cassettes met tekeningen en kunstwerken en uitgelezen drukwerk.

Prettig is dat het de bezoeker geheel vrijstaat zich in het gebodene te verdiepen, dan wel te genieten van het vorm- en lichtspel. Het is de vraag waar het publiek, dat vanaf vandaag de Messe bezoekt, voor zal kiezen. De meesten van hen zullen het Spaans niet beheersen en de meeste boeken dus onaangeroerd in de schappen laten staan. Hoewel Spanje de bakermat is voor driehonderd miljoen Spaansprekenden in de wereld, is het land zelf viertalig. Naast het Spaans, Castiliaans geheten, zijn er de minderheidstalen Baskisch, Catalaans en Galicisch. Aan alle vier de taalgebieden en hun literaturen wordt aandacht besteed op de expositie. Ook buiten de Buchmesse zijn exposities, theatervoorstellingen en muziekuitvoeringen. Het Catalaans, een van de grootste minderheidstalen ter wereld, neemt daarbij een aparte plaats in. De Catalaanse hoofdstad Barcelona presenteert haar cultuur in de Paulskirche en in het Künstlerhaus Mousonturm is een tentoonstelling over achthonderd jaar Catalaanse cultuur. Ook de andere kunsten zijn met activiteiten vertegenwoordigd.

Door zijn viertaligheid kan Spanje symbool staan voor Europa, aldus de Spaanse minister van cultuur Jordi Solé Tura in zijn rede bij de opening van de Messe. “Diversiteit is gunstig als het pluralisme dat het met zich meebrengt tot dialoog leidt”. In het verlengde hiervan vond tijdens de Messe een forumdiscussie plaats met als thema "Spanje en Europa'. De Italiaanse politicoloog Paolo Flores d'Arcais zag Spanje als een voorbeeld voor de overige Europese landen. De mensen zijn kosmopolitisch, het minst nationalistisch van alle EG-landen en de democratie functioneert beter dan elders. Ondanks de toegezwaaide lof voor hun land keerden de Spaanse schrijvers Eduardo Mendoza en de historicus Ignacio Sotelo zich onmiddellijk tegen D'Arcais. Spanje is net zo Europees als de andere landen, met dezelfde pluspunten, problemen en zelfs verschillende talen. De Portugese schrijver Jose Saramago wilde het liever hebben over het Iberisch schiereiland als geheel en wees op de banden die het heeft met Zuid- en Midden-Amerika. Daarin verschilt het van de andere Europese landen. Het verenigd Europa kan volgens hem alleen een economisch en administratief karakter hebben, cultureel moet en kan het geen eenheid worden. Sotelo: “En hoezo zouden wij kosmopolitisch zijn. Vooral onze erotische en misdaadromans vinden in het buitenland gretig aftrek”. Mendoza liet zich ook zeer relativerend over zijn land uit: “Als ik de kans kreeg ging ik naar Mexico. Handig, daar spreken ze ook Spaans!” Als hij dat doet, moet hij over een jaar weer opdraven, want in 1992 is Mexico het themaland op de Frankfurter Buchmesse.

    • Lucas Ligtenberg