Dit is een artikel uit het NRC-archief

Politiek

Coalitie CDA en PvdA komt versterkt uit debat

DEN HAAG, 10 OKT. Na drie dagen zeldzaam vredig debat tijdens de algemene beschouwingen zit de coalitie van CDA en PvdA hechter dan ooit in het zadel. De VVD is geen bedreiging, de WAO-kwestie is voor de komende twee jaar afgedekt, de vakbeweging is vrijwel genegeerd. De kabinetsplannen kunnen nagenoeg ongewijzigd worden uitgevoerd.

Alleen bij de CAO-aanvullingen op ziektewetuitkeringen en bij de lesgeldverhoging voor lagere inkomens zijn concessies gedaan. Het minderhedendebat liep uit op motie van CDA en PvdA waarin het kabinet werd opgedragen de wachtlijsten voor cursussen Nederlands weg te werken.

Het belangrijkste politieke spektakel van de week speelde zich onverwachts af op een zijtoneel. In de Eerste Kamer leken de weerbarstige CDA-senatoren plotseling de stelselherziening ziektekostenverzekering van de agenda af te voeren. Maar binnen een dag was het opstandje neergeslagen.

Waar het debat zich vorig jaar toespitste op de koopkracht van bejaarden met een klein pensioen, daar hink-stap-sprongen de fractievoorzitters nu van milieuheffing, minderheden en WAO naar de lesgeldverhoging en Europa. Nergens wilde het echt spannen. “De grootste opwinding was al achter de rug”, verklaarde fractieleider Wöltgens na afloop, in een verwijzing naar de WAO-twisten van de nazomer, waar de Kamer vorige maand al over sprak. Net als toen ving D66 ook nu bot met de suggestie de kortingen op hoogte en duur van de WAO alleen technisch voor te bereiden, maar ze pas in te voeren als de pogingen om het aantal WAO-gerechtigden te verkleinen falen. Het verschil van mening tussen D66 en het kabinet over de WAO versmalde gaandeweg tot de vraag hoe het best een psychologisch gunstig klimaat kan worden geschapen om de sociale partners te laten meewerken. Met of zonder kortingsdreiging.

Het werden zo de algemene beschouwingen van de onderwerpen die niet behandeld werden. Aan de demonstratie door 250.000 vakbondsleden, zaterdag op het Malieveld, is nauwelijks aandacht besteed. De breuk tussen PvdA en vakbeweging lijkt compleet - fractieleider Wöltgens deed in het debat geen moeite de tegenstelling met de vakbeweging weg te masseren. Ook niet pro forma. Die rol was voor Groen Links. Wöltgens was ook weinig assertief zodra het onderwerp “onomkeerbare gevallen” opdook. Dat komt wel als het wetsvoorstel zelf aan de orde is, zo liet hij merken. Over de nieuwe verzorgingsstaat voor de jonge generatie, waarover Kok sprak op het congres en waaraan Wöltgens dinsdag refereerde, is deze week verder geen woord meer vernomen.

De spectaculaire groei van D66 in de peilingen het afgelopen half jaar bracht de roofdieren evenmin naar buiten. Fractieleider Brinkman (CDA) deed dit weekeinde bij het VU-studentencorps een aanval op het vrijblijvende, ik-gerichte D66, maar hield zich in het parlement stil. Alleen Bolkestein deed een poging, maar hij verslikte zich door Van Mierlo vanwege zijn nadruk op het persoonlijke in de politiek voor “Caudillo” uit te maken. Bolkestein nam de aantijging later terug. De ontspanning leek zich aan de politici zelf te voltrekken. Wöltgens en Brinkman deden eendrachtig de suggestie om het aantal Kamervergaderingen voortaan met de helft te beperken. Op Wöltgens' motivatie dat zo meer tijd voor “reflectie” vrijkomt, schaterde de Kamer het uit. Een visioen van glooiend Limburgs landschap waar men zorgeloos in ronddwaalt deelde zich aan de Kamer mee. Reflectie!

Politiek viel vooral op hoe fractieleider Brinkman (CDA) zich voor jaren lijkt te hebben gecommitteerd aan de PvdA. Zoals de PvdA na het Nijmeegse congres politiek bedrijft, sluit precies aan bij zijn opvattingen over “realistisch idealisme”. Goedkeurend las Brinkman de brief voor van Kok aan de PvdA-leden die hen voorbereidde op het Nijmeegse congres. In die brief wordt vastgesteld dat de bomen niet tot in de hemel groeien. Nederland is een kwetsbaar land met structureel scheefgegroeide verhoudingen binnen de economie. “Wij zeggen het hem na”, aldus Brinkman. Als Kok deze koers vasthoudt, dan ziet Brinkman een “nieuwe sociale orde” als toekomstperspectief voor “komende jaren”. Er is “samen nog veel te doen”, zei hij elders in zijn rede. Hij suggereerde zelfs gezamenlijk op zoek te gaan naar een nieuwe ideologie. De klassieke PvdA-drieslag van spreiding van kennis, inkomen en macht is volgens Brinkman in Nederland wel voltooid. “We zijn dus met elkaar op zoek naar nieuwe idealen, iets van een vaandel waarachter mensen zich kunnen scharen, iets waarop zij hun hoop kunnen vestigen.” Voor het CDA kwam hij met het rijtje spaarzaamheid, zorgzaamheid en duurzaamheid. Een korter politiek profiel van Wim Kok is er aan het Binnenhof nog niet gegeven. Maar voor de PvdA was het incident met de Eerste Kamer over de stelselherziening ziektekostenverzekering voldoende om het beeld van het CDA als erfvijand nog levend te houden. Het PvdA-Kamerlid Melkert zei het woord “sabotage” “nog niet in de mond te willen nemen”. Ongeveer het zwaarste dreigement dat Kamerleden elkaar kunnen toevoegen. Tegelijk bleek de verhouding tussen CDA en VVD nog altijd gespannen. Opvallend waren de vaak stekelige dialoogjes die VVD-leider Bolkestein en premier Lubbers met elkaar hielden. Lubbers wenste Bolkestein niets toe te geven, ook niet op ondergeschikte onderwerpen. Terwijl alle fracties erkenden dat Bolkestein de agenda met het onderwerp minderheden en integratie had bepaald, legde Lubbers uit dat hij al veel eerder in een IKON-interview de toon had gezet voor het minderhedendebat. (Destijds had de premier de aandacht getrokken met de kwalifciatie “softe aanpak” van minderheden). Inhoudelijk waren de verschillen scherp. Nauwelijks verhuld verweet Bolkestein het CDA politiek onbetrouwbaarheid. Lastenverlichting of lastenverzwaring, “voor het CDA is het allemaal lood om oud ijzer”. Bolkestein schamperde dat de christendemocraten “politiek varieté” bedreven.