Twee borrels voor Brinkman

Vorig jaar rond deze tijd hield Irak de gemoederen bezig. Dus zei CDA-fractievoorzitter Brinkman bij de algemene beschouwingen in de Tweede Kamer, dat de kop niet in het woestijnzand moest worden gestoken. Irak is voorbij. De minderheden domineren nu (zoals dat heet) de politieke agenda. Het was te verwachten. Deze week begon Brinkman zijn bijdrage aan het jaarlijkse marathondebat met de constatering dat Nederland er “gekleurd” op staat.

De CDA-fractievoorzitter en zijn taalvondsten. Ook binnen zijn eigen partij horen velen die met gekromde tenen aan. Hij is er meer dan eens voor gewaarschuwd, maar blijkbaar geldt hier de wet van Vredeling: Als ze mij een borrel verbieden, neem ik er twee.

Het proza van Brinkman, kan het nog erger? De zaken liggen niet “zwart-wit bij onze zorgen over het vreemdelingenbeleid”, bij de asielzoekers moeten we “over de grenzen van onze eerste indrukken heen willen kijken”, de route die het kabinet inslaat wil de CDA-fractie waar nodig “van waarschuwings- en reclameborden voorzien” terwijl enkele “valkuilen” al gedicht zullen worden; zijn de stelsels wel “even vuurvast in de Europese competitie” en als de Staat tafelzilver verkoopt, zou het CDA er graag tafelzilver voor terug hebben: heeft het kabinet op die manier al eens met de PTT en NS getafeld? En er is“ geen woord Frans” bij de mededeling in een Europese krant dat “brinkmanship which could provoke a veto, is no way to do business.”

Zo ging het afgelopen dinsdag maar door in de Tweede Kamer, bladzijde na bladzijde - ruim een uur lang. Een andere tekstschrijver helpt niet, want Brinkman schrijft zijn teksten zelf. Tussen de woordenstroom door is sprake van een verhaal en zelfs hier en daar van een stellingname. Maar het is allemaal zeer ongrijpbaar en dat is dan ook precies de bedoeling. Wie in het centrum zit en daar wil blijven heeft niet al te veel behoefte aan duidelijkheid als dat niet echt nodig is. Een half jaar geleden dreigde het in CDA-ogen mis te gaan met het kabinet. De al eerder gesignaleerde stroperigheid dreigde om te slaan in lamlendigheid. De Tussenbalans waarover het kabinet wekenlang had vergaderd, vertoonde volgens Brinkman nogal wat half werk. Dus moesten sommige - en daar ging hij weer - “oplossingen die nu nog het halvarinekarakter van een Oosterscheldedam hebben, nader op hun massiviteit worden getest”. Zo kan je namelijk ook zeggen dat de WAO moet worden aangepakt.

Het kabinet heeft het geweten. Vanuit zijn werkkamer aan het Binnenhof, maande hij de ministers tot daadkracht. “Het kabinet moet de taboes nu maar eens doorbreken. Door bij twee, bij drie, bij vijf aansprekende zaken te zeggen: en kijk eens zo gaan wij het nu doen. En natuurlijk kan het altijd nog beter en wie het beter weet, moet het vooral zeggen, maar voorlopig hakken wij, kabinet, de knopen nu eens op deze wijze door”, zei hij eind april in zijn befaamde Volkskrant-interview. Knopen en partijen zijn inmiddels doorgehakt en Brinkman is een tevreden mens. Het is een “verademing dat het kabinet met herwonnen daadkracht zijn begroting verdedigt”, aldus de CDA-fractievoorzitter.

Maar hij is ook een bezorgd mens. Want PvdA-voorman Kok heeft het als minister van financiën begrotingstechnisch dan wel knap gedaan en als politiek leider heeft hij zijn partij een koersverandering opgedrongen, maar de vraag is nog maar of het CDA daar echt blij mee moet zijn. Al te veel inschikkelijkheid kan de christen-democraten in de naaste toekomst in de problemen brengen. Wordt het niet een beetje te vol in het midden? Zelfs zo vol dat de PvdA straks over het hoofd van het CDA heen de overstap richting VVD kan maken.

Bush en Gorbatsjov zorgen er voor dat de defensieparagraaf voor een toekomstig regeerakkoord van een coalitie van VVD en PvdA zonder al te veel problemen kan worden geschreven. Sinds ministers van defensie niet meer onderhandelen met generaals maar met vakbondsbestuurders over afvloeiingsregelingen, is dat obstakel voor samenwerking weggenomen. Op sociaal-economisch terrein verdampen de geschilpunten ook met de dag. Natuurlijk, VVD-fractievoorzitter en oppositieleider Bolkestein had veel kritiek, maar de woorden waarmee hij afgelopen dinsdag zijn bijdrage aan de algemene beschouwingen afsloot, kwamen vooral bij het CDA hard aan. “Waar de PvdA haar alleenrecht op de sociale rechtvaardigheid opgeeft, verliest het CDA zijn monopolie op het politieke midden. Wij liberalen houden niet van monopolies, ook niet in de politiek. De PvdA verhoogt de lasten, het CDA doet dat ook. De PvdA nivelleert, het CDA doet dat ook. Beide partijen zijn verantwoordelijk voor dit beleid. Beide partijen zijn medeplichtig.” Bolkestein deed geen enkele poging de partijen uit elkaar te spelen. Des te makkelijker is het straks kiezen als de VVD voor die keuze zou worden gesteld.

Het derde jaar is traditioneel het oogstjaar van een kabinet. Maar bijna net zo traditioneel is het baltsgedrag dat zich dan van politici meester maakt. Het CDA had daar als alles-eter het minste belang bij en deed er dan ook altijd zo min mogelijk aan mee. Die tijd is nu voorbij. Sterker nog, het was CDA-leider Brinkman die het baltsseizoen afgelopen zaterdag opende. Ten overstaan van studenten van de Vrije Universiteit in Amsterdam deed hij een aanzoek aan D66. Niet van harte, maar meer omdat het misschien wel weer eens nodig was dat D66 met de harde werkelijkheid van het pluche zou worden geconfronteerd. Want zo stelde hij mismoedig vast, als je Van Mierlo zo over de politiek hoort spreken, lijkt het altijd net alsof hij geen deel uitmaakt van dat politieke bedrijf. Met als gevolg dat Van Mierlo bekend staat als de "James Dean van de Nederlandse politiek' terwijl Brinkman zoals hij zelf constateerde, niet verder komt dan het predikaat: de uitstraling van een koelkast of de man met de laserogen.

Deze week kreeg de PvdA van Brinkman het uitzicht op contractverlenging. Als minister Kok en de zijnen op de in Nijmegen ingeslagen weg zouden doorgaan, kregen ze zeker de felicitaties van het CDA. Want is de "nieuwe sociale orde' die het CDA voorstaat, niet ook hetzelfde wat de PvdA wil? Brinkman moest wel, want tegelijkertijd wordt in de PvdA steeds meer gezegd dat de andere kijk op de verzorgingsstaat waarover de discussie in de partij nu eindelijk gaat beginnen, eveneens zal leiden tot een andere kijk op samenwerking met de VVD. Een coalitie met het CDA is immers ook niet alles zoals de opiniepeilingen laten zien. De VVD heeft dezelfde ervaring. Wat is er in dat geval logischer dan dat twee gekrenkten elkaar straks in de armen vallen onder de vleugels van Van Mierlo die niets anders wil dan die twee bij elkaar brengen.

Brinkman als oppositieleider? Maar dat had Lubbers hem toch niet in het vooruitzicht gesteld?