Zonder profiel

VOOR DE LAATSTE MAAL is de oude balzaal in het gebouw van de Tweede Kamer deze week het decor voor de jaarlijkse algemene politieke en financiële beschouwingen.

Terwijl de fractievoorzitters gisteren hun traditionele eigen "troonrede' hielden, legden enkele tientallen meters verderop bouwvakkers de laatste hand aan de nieuwbouw van de Tweede Kamer. Volgend jaar april is het zover: dan betrekken de volksvertegenwoordigers hun nieuwe onderkomen. De hoekige vergaderzaal met zijn groene "strafbankjes' zal dan plaats maken voor een ruime halfronde vergaderzaal zoals we die kennen van zoveel andere regeringscentra.

Een grotere zaal voor minder vergaderingen, als het aan de fractievoorzitters van de twee regeringspartijen ligt. Zowel CDA-aanvoerder Brinkman als zijn PvdA-collega Wöltgens kwam gisteren tijdens de eerste dag van de algemene beschouwingen met de suggestie het aantal plenaire Kamervergaderingen drastisch te beperken. Zodat er meer tijd vrij komt voor kiezerscontacten, werkbezoeken, nevenfuncties en reflectie. "Teveel aandacht voor details kan plaatsmaken voor debat op hoofdlijnen', aldus PvdA-fractievoorzitter Wöltgens gisteren.

DE VRAAG hier stellen, wordt bijna net zo gebruikelijk als de gebeurtenis zelf, maar zijn de algemene beschouwingen niet het moment bij uitstek voor een debat op hoofdlijnen? Vooral in een jaar waarin de coalitiefracties weinig zaken hoeven te doen met de regering zou toch een wat bredere visie mogen worden verwacht. De laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn al weer ruim twee jaar geleden, partijprogramma's hebben hun waarde geheel verloren; kortom waar staan de partijen op dit moment voor? In de partijen zelf wordt volop over de toekomst nagedacht. De VVD kwam in het rapport Hoofdlijnen met een liberale toekomstvisie, het CDA kende een zeer produktief discussienota-jaar, de PvdA stuurde het rapport-Van Kemenade de afdelingen in en Groen Links deed aan de hand van een manifest een eerste poging te komen tot een beginselprogramma. Hoe weinig van al dit denkwerk was terug te vinden in de bijdragen van de diverse fractievoorzitters. Of zijn de partijen en hun vertegenwoordigers in de Tweede Kamer inderdaad twee gescheiden circuits geworden?

In het land wordt volop gesproken over het einde van het primaat van de politiek of althans van de politieke partijen, maar wat is het antwoord van de direct betrokkenen zelf? Daarover bleef het angstvallig stil. Slechts Groen Links-fractievoorzitter Beckers deed een poging door te spreken over het krediet van de politiek. Maar waar was bijvoorbeeld D66-leider Van Mierlo die juist dit najaar het vijfentwintigjarig bestaan en dus - volgens de eigen beginselen uit 1966 - ook de noodzaak van zijn partij viert? Hij besloot zijn rede gisteren met de uit zijn mond niet nieuwe constatering dat het legitimatievraagstuk de kern vormt van de verwijdering tussen de burgers en politiek. Maar zijn algemene beschouwingen ook niet het moment bij uitstek om het over de legitimatie van de eigen partij te hebben?

HET DEBAT (als het die naam mag hebben, want er werden vooral redevoeringen voorgelezen) bewoog zich tussen EPU-incident en energieheffing. Daar tussendoor werden de contouren zichtbaar - eindelijk - van een debat over de minderheden. Maar bovenal bleef er veel onbesproken. Nederland was in het Midden-Oosten direct betrokken bij de dreiging van één van de grootste naoorlogse geweldsconflicten, in het Oosten stortte het Sovjet-imperium ineen, zowel uit Washington als Moskou kwamen spectaculaire ontwapeningsvoorstellen, vlak bij huis, in Joegoslavië, is er de permanente dreiging van een oorlog. "De gebeurtenissen die de wereldgeschiedenis aan het veranderen zijn, dienen zich in zo'n snel tempo aan dat we nauwelijks de gelegenheid hebben de betekenis ervan te verwerken', zei Van Mierlo gisteren. Natuurlijk past bij de gigantische mondiale en culturele veranderingen bescheidenheid van de nationale volksvertegenwoordigers. Maar juist bij de jaarlijkse algemene beschouwingen vertegenwoordigen zij hun politieke stroming. Wat minder bescheidenheid en wat meer woorden over de andere wereldorde hadden daarom best gemogen.