Kim Il Sung durft niet te ver weg van Noord-Korea

PEKING, 9 OKT. De "Grote Leider' van Noord-Korea, Kim Il Sung, die al 43 jaar aan de macht is, brengt dezer dagen een staatsbezoek aan China, zijn 39ste aan het buurland. Na twee dagen besprekingen met de Chinese leiders reist hij sinds gisteren met zijn eigen trein en 70 hovelingen door de noordelijke kustprovincie Shandong.

Deze relatief ontwikkelde provincie ligt tegenover het Koreaanse schiereiland en is een concentratiegebied voor Zuidkoreaanse investeringen, handel en scheepvaartverbindingen. De reis naar deze provincie is kennelijk een signaal aan Kim dat Peking vindt dat de communistische "ijstijd' in Noord-Korea ten einde moet komen en dat er een begin met hervormingen wordt gemaakt.

De Chinezen hadden Kim naar Shenzhen aan de grens met Hongkong, 2.300 km zuidwaarts willen nemen, maar zover durft hij niet van huis. Zijn plaatsbekleder, de "Geliefde Leider' Kim Jung Il, Kims zoon, zit daarvoor niet vast genoeg in het zadel. Zijn treinreis om de Bohai Golf en de Gele Zee heen is naar Shandong trouwens al een kleine 2.000 km. Vanuit de havenstad Weihai in oost-Shandong bestaat een veerdienst naar Seoul, maar niet naar Pyongyang. De bezoeken van Kim Il Sung aan China zijn nog steeds een jubelende façade van intieme ideologische broederlijkheid, maar aan Chinese zijde bestaat toenemende nuchterheid. Het maoïstische cliché "vriendschap is zo nauw als tussen lippen en tanden' is voor het eerst niet meer gebruikt. In de ogen van China's bejaarde ideologen moet China koste wat kost het stalinistische anachronisme in Pyongyang aan de macht houden, maar voor China's pragmatici liggen de belangen in expansie van investeringen uit en handel met Zuid-Korea.

Vandaar dat Peking een "parallel-beleid' van scherpe contradicties voert. Volgens Chinese bronnen heeft patriarch Deng Xiaoping gewaarschuwd voor een herleving van de Amerikaanse "containment' politiek van de jaren vijftig en zestig en om daaraan het hoofd te bieden zou China de relaties met Noord-Korea en Vietnam tot een optimum moeten versterken. Anderzijds bepleiten China's diplomatieke pragmatici dat nu Noord- en Zuid-Korea beiden lid van de Verenigde Naties zijn geworden, er geen enkele beletsel meer is voor de vestiging van diplomatieke betrekkingen met Seoul. Volgens Westerse diplomaten in Peking zou de onmiddellijke aanleiding van de huidige reis van Kim Il Sung zijn om dat proberen tegen te houden. Het resultaat is vooralsnog onbekend. Onderhandelingen over luchtvaartverbindingen tussen China en Zuid-Korea zijn wel in volle gang.

Twee andere dominerende thema's zijn China's financiële hulp voor de in een crisissituatie verkerende Noordkoreaanse economie en Noord-Korea's nucleaire activiteiten. Met het nog verder wegvallen van de Sovjet-Unie als donor en handelspartner is China de laatste "liefdadigheidsinstelling' die nog enigszins bereid is het onverdunde stalinisme te subsidiëren, maar lang niet genoeg.

In plaats van blanke cheques te geven houden de Chinezen de Noordkoreanen voor hun economie te openen, hetgeen naar China's eigen voorbeeld verenigbaar is met het handhaven van een hard repressief regime. Volgens cijfers van het Bureau voor Nationale Hereniging in Seoul, gebaseerd op interviews met overlopers uit het noorden slonk de Noordkoreaanse economie vorig jaar met 3,7 procent. Er is een schreeuwend tekort aan olie; voedsel is gerantsoeneerd tot twee maaltijden per dag. Volgens zuidelijke bronnen zijn er voedseloproeren geweest die met geweervuur zijn onderdrukt.

Terwijl Zuid-Korea vreest dat het Noorden een atoombom ontwikkelt "om het socialistische systeem te verdedigen' oefent China juist druk uit op Pyongyang om zijn nucleaire plannen te staken. De Noordkoreanen hebben steeds als excuus voor hun geheimzinnige nucleaire programma gebruikt dat er Amerikaanse kernwapens in Zuid-Korea zijn. Volgens het recente plan van president Bush zullen die worden teruggetrokken, waarna Pyongyang geen voorwendsel meer heeft om inspecties van het Internationaal Atoom-Energie Agentschap te weigeren.

Daadwerkelijke inspecties van alle Noordkoreaanse faciliteiten zou volgens specialisten een even moeizaam proces kunnen blijken als in Irak. Westerse diplomaten in Peking menen echter dat de Chinese leiders KIm Il Sung geadviseerd hebben een coöperatieve houding aan te nemen om daarmee de moeizame vestiging van diplomatieke betrekkingen met Japan en het begin van een dialoog met de VS te vergemakkelijken.

    • Willem van Kemenade