Kamer begrijpt kritiek bedrijven op milieuheffing

DEN HAAG, 9 OKT. De kritiek in de Tweede Kamer op de Wet Algemene Bepalingen Milieubeheer (WABM) neemt snel toe. CDA en D66 vinden zelfs dat de wet al in 1993 moet worden afgeschaft. Deze partijen, maar ook de PvdA en de VVD vinden dat niet milieuminister Alders, maar minister van financiën Kok moet beslissen over de opbrengst van de WABM of alternatieve milieuheffingen.

Dit bleek gisteren in de context van de algemene en financiële beschouwingen in de Tweede Kamer. Het kabinet wil de WABM-heffingen de komende jaren juist verhogen, met 550 miljoen gulden in 1992 oplopend tot 1120 miljoen extra in 1994. Daarbij wordt een “verbreding van de besteding” nagestreefd, zodat het geld gemakkelijker kan worden gebruikt om begrotingstekorten te dekken.

De WABM trad per 1 september 1980 in werking en belast brandstof bij grote producenten als raffinaderijen, oliemaatschappijen en energiebedrijven. Het voordeel van de WABM zijn de lage uitvoeringskosten terwijl de vervuiler "energie' toch voor alle consumenten duurder maakt. Oorspronkelijk was de opbrengst bedoeld om milieuschade te vergoeden, zodat “de vervuiler betaalt”.

Over de jaren heen werd het geld echter voor steeds meer andere doeleinden gebruikt, zoals voor de financiering van het openbaar vervoer of zelfs voor het spekken van de staatskas. De tekst van de wet staat dit overigens in het geheel niet toe. Het principe “de vervuiler betaalt” werd op deze wijze steeds meer verlaten.

De WABM staat geheel los van de “regulerende energieheffing” die het kabinet wellicht over ruim een jaar, in 1993, wil invoeren. Een stuurgroep onder leiding van prof. Wolfson (PvdA) onderzoekt de mogelijkheden om energie duurder te maken en, ter compensatie, arbeid goedkoper. Onlangs besloot de Europese Commissie, bij verrassing, dat zo'n heffing er moet komen: in 1993 zou een vat olie 3 dollar en in 2000 zelfs 10 dollar duurder moeten worden. Elke lidstaat zou zelf moeten beslissen hoe de opbrengst wordt gebruikt voor lastenverlichting elders.

De mogelijke cumulatie van de WABM- en de regulerende energieheffing leidde onlangs tot een furieuze reactie van zeven grote Nederlandse energieverbruikers, zoals Shell, Hoogovens en Hoechst. Sommige van deze bedrijven maken nauwelijks of geen winst maar moeten in het kader van de WABM wel tientallen miljoenen guldens extra aan de staat afdragen. De bedrijven vinden het onredelijk dat ze moeten betalen voor andermans vervuiling en vrezen bovendien voor hun concurrentiepositie.

Voor sommige aspecten van dat protest had de Kamer gisteren zeker begrip. Dat gold niet alleen voor de VVD, het CDA en D66, maar ook voor PvdA-woordvoerder voor financiële zaken Ad Melkert. De zorgen van het bedrijfsleven over het cumulatie-effect van WABM- en energieheffing noemde hij “begrijpelijk”. Melkert steunde weliswaar de verhoging van de WABM in 1992, maar, vervolgde hij, vanwege het cumumlatie-effect is de WABM-aanpak “hoogstens tijdelijk toepasbaar”.

CDA-fractieleider Brinkman had nog meer begrip voor het ondernemersprotest. Hij vond dat de verhoging van de WABM in 1992 “eerst nader tegen het licht moet worden gehouden”. D66 gaat voor 1992 nog wel akkoord met een hogere WABM, maar fractieleider Van Mierlo pleitte voor latere jaren voor een alternatief in de vorm van een milieubelasting op bredere grondslag: niet brandstof maar “vervuiling en verspilling” moeten worden belast. Een nadere uitwerking van dit ambitieuze idee bleef achterwege.

Fractiespecialist D. Tommel lichtte de D66-ideeën desgevraagd toe. Het zou gaan om een heffing op bulkstoffen, zoals veevoer (in het kader van de mestproblematiek), bestrijdingsmiddelen, grondwater en zand en grind. Tommel: “Drinkwater is nu spotgoedkoop; als je het grondwater duurder maakt kun je de daling van het grondwaterpeil afremmen.” De gedachte wordt gesteund door de PvdA (fractieleider Wöltgens noemde gisteren naast energie diverse grondstoffen, grondwater of afval als mogelijke heffingsgrondslag) en het CDA (milieuspecialist Esselink noemde chloor als mogelijke basis). Deze milieubelasting moet in de optiek van D66 in 1994 2,2 miljard gulden opleveren, evenveel als het kabinet van de WABM verwacht. Anderzijds komt er, als de WABM wegvalt, ruimte voor de regulerende energieheffing.

    • Kees Calje