Begrafenis Patriarch rommelig èn sfeervol

ISTANBUL, 9 OKT. De Griekse premier Mitsotakis en zijn minister van buitenlandse zaken Samaràs waren gisteren de hoogstgeplaatste wereldlijke gasten bij de begrafenis van de Oecumenisch Patriarch Dimitrios I, de geestelijk leider van bijna 300 miljoen orthodoxen die vorige week op 77-jarige leeftijd overleed.

Hoogstgeplaatste aanwezige van Turkse kant was de provinciegouverneur van Istanbul. Maar Mitsotakis had later op de dag in Hotel Bosporus wel een ontmoeting van een half uur met zijn Turkse collega Yilmaz, waarin werd overeengekomen de geregelde contacten tussen de regeringen voort te zetten.

De Amerikaanse vice-president Quayle, die de plechtigheid volgens aanvankelijke berichten zou bijwonen, was niet gekomen - in zijn plaats verscheen uit Washington een vrij onaanzienlijke vierkoppige deputatie. Hieruit valt af te leiden dat de Amerikaanse regering geen druk zal uitoefenen op Ankara in te stemmen met Dimitrios' opvolging door Jákovos, aartsbisschop van Noord- en Zuid-Amerika, die volgens de Turkse wet daarvoor niet aan aanmerking komt omdat hij geen Turks staatsburger meer is. In 1948 was voor de toenmalige Amerikaanse aartsbisschop Athinagóras, onder druk van president Truman, een uitzondering gemaakt.

Jákovos zelf was natuurlijk wel verschenen, evenals de meeste orthodoxe patriarchen, Aleksej van Moskou inbegrepen. Er was een hoge deputatie van het Vaticaan, waartoe Dimitrios, evenals zijn voorganger, zoveel toenadering heeft gezocht.

De begrafenis van de Oecumenisch Patriarch is overigens zowat in alles het tegendeel van die van een paus. Hierbij speelt natuurlijk een rol dat de Grieks-orthodoxe gemeente van Istanbul is teruggelopen van 180.000 zielen eerder deze eeuw tot hooguit 4.000 nu. De aanwezigen kennen elkaar en laten dat ook blijken. Er is geen serene begrafenissfeer. Het heeft wat van een onderonsje, bij tijden rommelig, bij tijden ook zeer indrukwekkend door de prachtige zang.

Het eerste deel speelde zich af in de kerk van Sint Joris, een onderdeel van het partriarchaat dat onlangs is opgeknapt nadat president Özal daartoe eindelijk toestemming had gegeven; het gebouwencomplex was in 1942 door een brand aangetast. Een Turkse politiemacht was aanwezig, maar de gevreesde incidenten - na de moord, de dag tevoren in Athene, op een jonge Turkse diplomaat - bleven uit.

De eigenlijke begrafenis had plaats bij de kloosterkerk van de Levengevende Bron, buiten de muren van de stad, waar alle Oecumenische Patriarchen van de laatste eeuwen begraven liggen. Er was geen stoet - ieder moest maar zijn weg vinden door het drukke verkeer naar deze verre plek, inclusief de lijkwagen.

In die wat verwaarloosde en zeer stoffige kerk ging het indrukwekkender en sfeervoller toe, met waarnemer en vermoedelijke opvolger metropoliet Bartholomeos op de patriarchale troon. De eigenlijke teraardebestelling, in een graf vlak voor de ingang van de kerk, kende chaotische momenten door het gedrang van het publiek, het flitsen van de fotografen en kleine onenigheden, onder andere over de vraag of de door sommigen ingezette hymne "Christus is opgestaan' behoorde te worden gezongen in deze tijd van het jaar.

    • Frans van Hasselt