Oorlog tot in bureau Tudjman

ZAGREB, 8 OKT. Ordeloos liggen de schilfers van het zwaarvergulde bankstel door het vertrek waarin de Kroatische president Franjo Tudjman zijn gasten placht te ontvangen. Nog geen tien uur voordat het door de EG opgedrongen moratorium op de staatkundige onafhankelijkheid van Kroatië definitief aan de kant zal worden gezet en Tudjman zich president van een geheel zelfstandig land wil noemen, is zijn ambtspaleis in het hartje van Zagreb in een puinhoop van verplinterde deuren, stukgeslagen glas en vermorzelde dakpannen herschapen.

Een bombardement van de federale luchtmacht, heet het. Er waren ook vliegtuigen gehoord. Had generaal Andrej Raseta niet luttele uren tevoren een aanval op Zagreb, “mogelijk vandaag nog” aangekondigd, uit vergelding voor de inname door de Kroaten van een kazerne in Samobor?

“Een geleide raket”, wist het hoofd van Tudjmans presidentiële garde, al tien minuten na het bombardement. Loepzuiver heeft de piloot de werkkamer van Tudjman onder vuur genomen, die daar op dat moment met uitgerekend het staatshoofd en de regeringsleider van Joegoslavië, Mesic en Markovic, zat te praten.

Er is bij dit alles maar één probleem: de Joegoslavische legerleiding ontkent opdracht te hebben gegeven tot het bombardement op Tudjmans paleis, een van de oudste gebouwen van Zagreb. Een nieuw opzetje van de Kroaten, om de strijdkrachten in een kwaad daglicht te zetten, veronderstelt het ministerie van defensie in een communiqué. Helemaal ondenkbaar is dat niet: de Kroatische binnenlandse politiek munt uit door ondoorzichtige intriges, de Kroaten hebben de afgelopen maanden herhaaldelijk geprobeerd de zielige aangevallen partij te spelen terwijl zijzelf de vijandelijkheden heropenden en er is al eens een heel stadje, Hrvatska Kostajnica, ontruimd, alleen om aan te tonen dat het er met de Kroatische zaak slecht voorstond. Alleen: de Kroaten beschikken niet over gevechtsvliegtuigen, en de Joegoslavische luchtmacht wel.

Terwijl een paar kilometer noordelijker de Slovenen welgemoed bezig zijn nog voor hún definitieve onafhankelijkheid de Sloveens-Kroatische grensposten in orde te brengen, hebben Tudjman en de andere Kroatische leiders voornamelijk zorgen.

Pag.5:

Raket treft paleis Tudjman

Door de inslag van de raket in het presidentieel paleis zijn de kroonluchters naar beneden gekomen, bovenop de tafel waaraan Tudjman zijn kabinet, zijn oorlogskabinet en zijn presidentiële raad placht voor te zitten. Vrolijke vergaderingen kunnen dat de afgelopen drie maanden nauwelijks geweest zijn. We zijn - volgens Kroatische opgaven - zo'n duizend doden, ettelijke geheel of gedeeltelijk verwoeste steden en dorpen, honderdduizenden vluchtelingen verder, en het enige effect van de Kroatische oorlogsvoering lijkt dat het effectieve gezagsgebied van de Kroatische leiding inmiddels is verschrompeld tot Zagreb en directe omgeving.

Eind juni, toen de Kroaten met de Slovenen hun onafhankelijkheid in eerste instantie afkondigden - tegen het advies van de federale autoriteiten, de Verenigde Staten en de EG - had echt niemand in ernst kunnen denken dat steden als Dubrovnik, Karlovac of Osijek zozeer het risico liepen aan Kroatische zeggenschap te worden onttrokken. Het enige antwoord daarop van Tudjman en andere Kroatische politici is toch steeds het verder opvoeren van de oorlogsinspanning geweest, gekoppeld aan het rostvaste, maar door niets onderbouwde vertrouwen op Europese, Amerikaanse of wereldhulp, niet zozeer ter oplossing van de Joegoslavische kwestie, maar als hulp aan het Kroatische onafhankelijkheidsstreven.

Vlak voordat vliegtuigen zijn juist voor veel geld gerestaureerde paleisje kwamen vernielen, gaf Tudjman gisteren op een persconferentie, staande voor een wulps schilderij waarop men de negentiendeeeuwse goeverneur Ban Jelacic omringd ziet door schaarsgeklede nimfen, opnieuw blijk van dat vertrouwen. Het wordt hoog tijd dat de Verenigde Staten hun Zesde vloot sturen, merkte hij op. Hij legde ook weer uit waarom Kroatië niet onvoorwaardelijk de blokkades rond de kazernes van dat onbetrouwbare Joegoslavische leger kan opheffen.

Het duurde geruime tijd voordat de president zich na het bombardement weer in het openbaar vertoonde. Kort voor middernacht volgde een televisiecamera Tudjman, terwijl hij door de ruïnes van zijn meubiliar stapte. Hij leek woedend, en maakte de indruk alsof hij elk moment in tranen kon uitbarsten. Even later slechts maakte de Kroatische televisie, haast terloops, melding van het feit dat Kroatië voor morgen middernacht alle blokkades van de kazernes van het Joegoslavische leger zou opheffen, onder toezicht van de Europese waarnemers - precies hetgeen dat Tudjman 's middags nog van de hand had gewezen. Daarmee zou de voornaamste oorzaak van de escalatie in de afgelopen dagen verdwenen zijn, zou gehoor gegeven zijn aan het jongste ultimatum van de EG. Het leek vannacht alsof de vrees van veel inwoners van de Kroatische hoofdstad, dat hun stad zich tot volgend strijdtoneel in deze slepende oorlog zou ontwikkelen, voorshands geen bewaarheid wordt.

Rond negen uur waren de doffe dreunen van mortieren, artillerie en machinegeweren, die dagenlang vanuit de buurt van de belegerde kazernes en de fronten op tien, twintig kilometer van de 's nachts geheel verduisterde stad waren doorgedrongen, al grotendeels verstomd. Verdere precisiebombardementen op Zagreb - men spreekt over parlement, kathedraal en moskee - blijven uit, om nog maar te zwijgen over de inname van de hele stad door het Joegoslavische leger, een schrikbeeld dat de afgelopen dagen een uittocht van auto's in de richting van hotels in Slovenië tengevolge had. De volledige onafhankelijkheid, om middernacht, is geen autoriteit kennelijk een plechtig woord via de media waard. De brave burger maakt het moment trouwens mee in zijn schuilkelder: het luchtalarm van kwart over zeven 's avonds, het vijfde vandaag, was niet meer opgeheven.