Stap naar reïntegratie van Sovjet-economie

In 1944 was een delegatie van de Sovjet-Unie aanwezig in Bretton Woods, het Amerikaanse vakantie-oord ten noorden van Boston waar twee organisaties werden opgericht die de grondslag vormden voor het na-oorlogse economische stelsel. Maar toen de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds hun werkzaamheden begonnen, had de Sovjet-Unie afgehaakt.

Op last van Josef Stalin had de Sovjet-Unie had zich afgekeerd van de wereldmarkt en mikten de communisten op planmatige economische ontwikkeling in een zelfgekozen isolement. Onder Sovjet-druk volgden later de nieuwe satellietstaten in Oost-Europa en de cliëntstaten in de Derde Wereld hetzelfde pad.

Zevenenveertig jaar later - de Sovjet-Unie is veranderd in een economische ruïne - is het land met het IMF en de Wereldbank een geassocieerd lidmaatschap overeen gekomen. Het is de eerste stap op weg naar reïntegratie in de wereldeconomie. Geassocieerd lidmaatschap betekent dat de Sovjet-Unie geen leningen van het IMF of de Wereldbank zal ontvangen, maar wel gebruik kan maken van de technische expertise van beide organisaties. Zo zal het IMF advies geven bij de economische hervormingen en toezicht houden op het verloop van het hervormingsproces.

De toenadering van de Sovjet-Unie tot de "Bretton Woods-instellingen' heeft zich in snel tempo voltrokken. Een jaar geleden waren twee Russische waarnemers aanwezig op de jaarvergadering van het IMF en de Wereldbank in Washington. In diezelfde tijd verzamelden vertegenwoordigers van de beide instellingen in Moskou gegevens voor de omvangrijke studie over de Sovjet-economie die het IMF, de Wereldbank, de OESO en de EBRD ("Oost-Europabank') begin 1991 publiceerden.

Op de economische topconferentie van de zeven machtigste industrielanden, deze zomer in Londen, kwamen de Westerse leiders overeen dat de Sovjet-Unie voorlopig geen volwaardig lid van het IMF kon worden, maar wel een geassocieerd lidmaatschap zou worden aangeboden. Gorbatsjov, aanwezig in Londen, overtroefde vervolgens de G-7 door op 15 juli een volwaardige lidmaatschapsaanvrage bij het IMF in Washington in te dienen.

Begin augustus reisde een IMF-delegatie naar Moskou. Vervolgens gooide de mislukte staatsgreep van 19 augustus de toenadering in de war. Maar zodra de orde weer min of meer hersteld was, werden de onderhandelingen hervat. Een hoge functionaris van het Sovjet-ministerie van buitenlandse zaken, Ivanov, ging naar Washington; een IMF-delegatie vertrok opnieuw naar Moskou. Ondertussen hadden Estland en Litouwen een eigen aanvraag voor lidmaatschap bij het IMF ingediend, terwijl een aanvraag van Letland dit weekeinde binnenkwam.

Deze afzonderlijke aanvragen wijzen op één van de moeilijkheden bij de toetreding van de Sovjet-Unie: om welke republieken gaat het eigenlijk, welke functionarissen spreken voor de Unie en wat is de omvang van de economie die lidmaatschap aanvraagt? Het aandeel dat een land in het IMF en de Wereldbank krijgt, wordt bepaald op grond van het financiële en economische gewicht van een land en dat is in de Sovjet-Unie heel moeilijk vast te stellen. Nog afgezien van de gebrekkige statistieken - die nog steeds gedeeltelijk geheim zijn en in ieder geval afwijken van de gangbare internationale definities - is onduidelijk welke economieën tot de Sovjet-Unie gerekend moeten worden.

Daarnaast zal de inpassing van de Sovjet-Unie in de bestaande verhoudingen binnen het IMF, waarin het stemrecht van een land is gekoppeld aan zijn aandeel, niet eenvoudig zijn. Economisch machtiger landen zullen niet graag opschuiven ten behoeve van een failliete grootmacht.

De Verenigde Staten, tot augustus het meest terughoudend ten aanzien van steun aan de Sovjet-Unie, veranderden na de couppoging op grond van politieke en strategische overwegingen van mening over de integratie van de Sovjet-Unie in de wereldeconomie. Minister van financiën Brady zei dat het IMF grotere haast moest maken. Met het groene licht van de VS was het geassocieerde lidmaatschap van het IMF een kwestie van dagen.

Eind deze week zullen de ministers van financiën van de Groep van zeven met een Sovjet-delegatie in Bangkok overleggen over de economische hervormingsplannen van de Sovjet-Unie. In Bangkok begint komend weekeinde de jaarvergadeing van het Internationale Monetaire Fonds en de Wereldbank. Deze bijeenkomst zal dit jaar grotendeels in het teken van de economische situatie in de Sovjet-Unie staan.

    • Roel Janssen