Gorbatsjov hekelt bij herdenking bloedbad Kiev antisemitisme

MOSKOU, 7 OKT. President Michail Gorbatsjov heeft zaterdag de vijftigste verjaardag van de massamoord op tienduizenden joden door de nazi's in Kiev als aanleiding gebruikt om kritiek te uiten op het oplevende antisemitisme in de Sovjet-Unie.

In een officiële verklaring zei Gorbatsjov dat het antisemitisme “op cynische wijze is uitgebuit door tegenstanders van de perestrojka”. Hij erkende dat joden in de Sovjet-Unie het slachtoffer zijn geweest van vervolgingen, alle officiële verklaringen van het tegendeel ten spijt. “Het giftige zaad van het antisemitisme is zelfs op Sovjet-grondgebied opgegroeid. De stalinistische bureaucratie, die in het openbaar tegen het antisemitisme te keer ging, heeft het in de praktijk gebruikt om het land van de buitenwereld te isoleren, daarbij rekenend op het chauvinisme om haar greep (op de samenleving) te versterken”, aldus Gorbatsjov. Ook in de jaren van de perestrojka is het antisemitisme niet bedwongen: het werd volgens Gorbatsjov misbruikt door conservatieven, die er de sociale en economische hervormingen mee wilden ondergraven.

Gorbatsjov uitte in de verklaring zijn spijt over de voortgaande emigratie van Sovjet-joden. “Het recht op emigratie is verleend. Maar ik zeg eerlijk dat wij, de samenleving, het vertrek van onze landgenoten diep betreuren. Het land verliest zoveel begaafde, ontwikkelde en ondernemende burgers.”

De aanleiding van Gorbatsjovs verklaring, het bloedbad van Babi Jar, de kloof bij Kiev waar de nazi's in oktober 1941 33.000 joden vermoordden (in totaal werden er in de oorlog 200.000 joden, Polen, zigeneurs en Oekraïeners in Babi Jar vermoord), is ook in Kiev herdacht. Daarbij gaf de Oekraïense president Leonid Kravtsjoek, die de herdenkingsplechtigheid bijwoonde, voor het eerst in vijftig jaar toe dat de Oekraïense bevolking zich indertijd afzijdig heeft gehouden toen de joden werden vermoord en dat ze daarmee een deel van de schuld aan het bloedbad draagt. “Het ging om genocide, en niet alleen de nazi's waren daaraan schuldig,” aldus Kravtsjoek tijdens een ceremonie die ook werd bijgewoond door Israelische en Duitse functionarissen, joodse leiders en de broer van de Amerikaanse president Bush. “Een deel van de schuld ligt bij diegenen die hebben nagelaten die genocide te voorkomen: bij ons. Wij menen dat het natuurlijk is het joodse volk onze verontschuldigingen aan te bieden. Het is moeilijk, maar noodzakelijk dat mensen hun fouten begrijpen en hun excuses aanbieden.”

Tot voor kort is de massamoord in de Sovjet-Unie altijd voorgesteld als een wandaad van de nazi's tegen de Oekraïeners; dat joden de belangrijkste groep van slachtoffers vormde, werd genegeerd. Een van de weinigen die daar indertijd verandering in trachtten te brengen was de dichter Jevgeni Jevtoesjenko, die in 1962 een later beroemd geworden gedicht schreef over het bloedbad van Babi Jar. Hij declameerde dit gedicht zaterdag tijdens de plechtige herdenking. (Reuter)