Burn out

Waarom is iedereen toch altijd zo moe? Omdat iedereen het altijd zo druk heeft. Waarom heeft iedereen het toch altijd zo druk? Omdat niemand elkaar met rust laat.

Dit is natuurlijk geen diepzinnig antwoord, maar zo wordt het op het dagelijks niveau wel ervaren. En zo is het natuurlijk eigenlijk ook: het zijn mensen die van anderen iets vragen, willen, verlangen, eisen. Geabstraheerd tot structuur of organisatie doet het de verzoeken of eisen alleen maar nog dwingender en onontkoombaarder lijken.

Er is één periode in het jaar waarin mensen elkaar wel even met rust laten, en dat is de vakantie. Afgezien van degenen die dan pas echt goed instorten, wordt vakantie door de meesten als een uitkomst ervaren. En niet alleen omdat dan even de zinnen en het uitzicht verzet kunnen worden, maar vooral ook vanwege de vermindering van drukte en daarmee van de druk waaronder veel mensen zich permanent voelen staan. En waar anderen hen wel weer aan helpen herinneren voor het geval ze die even zouden vergeten. Steeds meer mensen die ik ken ervaren de terugkeer van vakantie als een regelrechte ramp, niet zozeer omdat ze een hekel hebben aan huis of woonplaats, noch aan de inhoud van hun werk, maar wel aan het gedoe, de drukte, de niet aflatende stroom van dingen, mensen, papieren, verzoeken, en alweer gauw verplichtingen. Alsof ze na een kort moment van vrijheid weer gauw de koker in moeten. En weer voor lange tijd. Tot de volgende vakantie.

Ik had me er al bij neergelegd dat dit blijkbaar de moderne condition humaine is waar niet echt veel tegen te doen is tot ik iemand sprak die zei dit een riskante levenswijze te vinden. En ook een beetje beklagenswaardig. Dat laatste vond ik zelf bij momenten van helderheid ook wel, maar riskant? Dat dat toch zo is, besef ik pas goed nu ik me in verband met een te houden lezing kort maar hevig heb beziggehouden met het "burn out' syndroom. Dat wil zeggen niet gewoon maar een beetje moe, maar die staat van chronische moeheid en uitputting waarvan je niet zo makkelijk meer herstelt. Voor je op die manier opbrandt komt er - dit ter geruststelling - heel wat bij kijken. Het blijkt bovendien vooral voor te komen in beroepsgroepen waarin je te maken hebt met andere mensen, zoals in de verpleging en het onderwijs, bij mensen die idealistisch zijn, sterk geïnvolveerd en perfectionistisch. Dezen raken dan na verloop van tijd teleurgesteld, voelen zich tekortschieten, worden moe, geïrriteerd, uitgeput, en ten slotte onverschillig. Dit werd in 1974 "ontdekt' als syndroom, kreeg de naam "burn out', en werd vervolgens in steeds bredere kring aangetroffen.

Zo vergaat het immers menig syndroom, en tevreden met dit relativerende inzicht kunnen we ons dan weer op het volgende onderdeel van het dagprogramma storten. Maar iets van het alarm blijft toch hangen, merk ik. Is die moeheid, die chronische staat van lichte uitputting niet een verschijnsel dat behoorlijk om zich heen heeft gegrepen, en waar menigeen aan gewend lijkt te zijn geraakt? En is dat niet gevaarlijk: is het geen hellend vlak waarin je de ene maand nog wegkomt met vergeetachtigheid, stagnerende post en dubbele afspraken, maar wat je echt gaat opbreken als je niet oppast? En: wat is oppassen, hoe valt waar het mes in te zetten zonder dat je in eigen of dierbaar ander vlees snijdt? Een ja te veel kan fataal zijn, maar altijd nee is ook niet leuk. Ik zeg bijvoorbeeld niet alleen vaak ja omdat ik geen nee kan zeggen - een vrouwenkwaal die ook onder mannen wijdverbreid is -, maar omdat ik zoveel zo leuk vind (of denk dat het leuk gaat worden). Wat ik dan vergeet is de eindigheid van de tijd, en van de energie. Ik vind het ook een zoveel onaangenamer zelfbeeld: het idee van beperking, van uitkijken dat het niet te veel wordt. Het voelt zo vroegtijdig oud, maar ik begrijp zo langzamerhand ook wel dat het de enige manier is om niet al te vroeg oud te worden. Of onaangenaam oud, want opgebrand.

Oppassen dus, maar waar te beginnen? En wanneer? En in hoeverre? En wat blijft er over? Een gewaarschuwd mens mag dan voor twee tellen, maar dat betekent helaas niet dat deze dan ook twee keer zoveel kan doen.