Oorlogsverklaring

Met P.W. Klein (NRC Handelsblad, 28 september) ben ik het eens dat de Japanse kampslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog een financiële vergoeding van Japan kunnen vergeten.

Oneens ben ik het met de zinsnede: “Juridisch lijkt de Nederlandse zaak nauwelijks te verdedigen, niet Japan kan gebrandmerkt worden als de brute agressor die het Koninkrijk onverhoeds en achterbaks heeft aangevallen; het was niet Japan dat Nederland de oorlog verklaarde, het was omgekeerd.”

In mei 1940 verzocht Japan het Nederlands-Indisch gouvernement de jaarlijke leverantie van 1 miljoen ton aardolie en 250.000 ton bauxiet (aluminium-erts) te verhogen tot 3,75-3,8 miljoen ton aardolie. Vervolgens in een memorandum (januari '41) dat Nederlands-Indië in zijn algemene politiek zich aan de zijde van Japan moest scharen en het volle vrijheid moest geven naar delfstoffen te zoeken en deze te exploiteren, en Japanse vissers, visserij-bedrijven en -nederzettingen moest tolereren, hetgeen in feit een Japanse kolonisatie van Nederlands-Indië betekende.

Hetzelfde Japan dat al op 27 september 1940 (dus eerder) het Driemogendheid-verdrag te Berlijn (de as Berlijn-Rome-Tokio voor een nieuwe wereldorde) had ondertekend in lijn met de Japanse "Nanjo'-gedachte van een "Gemeenschappelijke Welvaartsfeer' in de Zuidelijke Stille Oceaan onder Japanse suprematie.

Om oorlog te vermijden deed de Nederlands-Indische regering al het mogelijke om aan de Japanse eisen tegemoet te komen door de bauxietaanvraag te honoreren en over het aardoliequotum verder te onderhandelen. In feite zette niet Nederland Japan "het mes op de keel' (28 september), doch eerder omgekeerd. Ook Amerika was uit angst voor een tweede front bereid Japan benzine en aardolie te leveren, indien Japan de op de Vichy-Pétain regering afgedwongen "kolonisatie' van Frans Indo-China (gebruik van militaire bases, marine-installaties, vliegvelden) zou opgeven en dit gebied "neutraal' zou worden. Japan weigerde hierop in te gaan en als antwoord kondigde Amerika een handelsembargo af. Helaas volgde de Nederlandse regering in Londen dit voorbeeld zonder overleg met Nederlands-Indië, dat verrast was en graag geallieerde militaire garanties daartegenover had gewild.

Onverhoeds en zonder oorlogsverklaring vooraf viel Japan op zondag 7 december de Amerikaanse Pacific vloot in de thuishaven Pearl Harbour aan. Eveneens in volle vredestijd op 6 december signaleerden luchtmacht en geallieerde vliegtuigen van Nederlands-Indië, de Japanse invasievloot in de Zuidchinese Zee op weg naar Kota Baru (Malakka) en Songkhla (Thailand), die optrok naar de olievelden van Zuid-Sumatra en Borneo. De marine en luchtmacht van Nederlands-Indië waren al geïntegreerd in de geallieerde Combined Striking Force. Inderdaad een stommiteit van de Nederlandse regering in Londen (Gerbrandy cs) om Japan de oorlog te verklaren, in feite waren we al in oorlog. En wat doet een oorlogsverklaring in zo'n situatie eraan toe. Met evenveel recht zou men kunnen zeggen dat Engeland op 3 september 1939 Duitsland de oorlog heeft verklaard (en niet omgekeerd!) en dat Engeland dus de agressor was.