Kalm ontkleedt Karpov Gulko's koning

De grootste vechter uit de schaakgeschiedenis is hij wel genoemd, Anatoli Karpov. Altijd gevaarlijk, zulke krasse uitspraken. Straks toont een arabist op grond van een nieuw ontdekt manuscript aan dat eigenlijk as Suli, die in de tiende eeuw aan het hof van de kalief van Bagdad speelde, de grootste vechter van allen was.

Voorlopig is er veel voor te zeggen om Karpov zo te noemen. Al een paar jaar geleden vierde hij zijn honderdste toernooi-overwinning. Krijgt hij er nooit genoeg van? Toen hij eind vorig jaar de wereldkampioenschapsmatch had verloren reisde hij meteen door naar Reggio Emilia, om daar een zwaar toernooi te winnen. Een maand geleden won hij met grote moeite en wat geluk de kandidatenmatch tegen Anand. Hij had zijn beste tijd gehad, daar waren we het over eens. Was hij eigenlijk nog wel favoriet voor de match tegen Short? Zouden we eindelijk verlost worden van de eeuwig durende tweekamp Karpov-Kasparov? Karpov leek een gewone speler te zijn geworden.

Maar zie, nu begon hij het toernooi in Reykjavik, het eerste van de nieuwe serie Worldcuptoernooien, met de fantastische score van 6 uit 7. Te vroeg afgeschreven, dat is wel zeker. Er zijn deze keer maar vijf Worldcuptoernooien. Alle spelers doen drie keer mee. Het schijnt niet makkelijk te zijn geweest om de toernooien onder te brengen. Het wispelturige gedrag van Kasparov zal daar wel iets mee te maken hebben gehad. Eerst zou hij meedoen, toen niet en ten slotte, nadat hij 100.000 dollar extra startgeld had gekregen, weer wel. Geen toernooi in Amerika helaas. Als de Amerikaanse televisie eenmaal het schaken ontdekt, dan worden we allemaal rijk, denken de schakers. Het klinkt nog als de droom van die Nederlandse zeepfabrikant, die een jaar of twintig geleden dacht dat iedere Chinees toch ten minste één keer per jaar een stukje zeep bij hem zou kopen. Slechts één van de vijf toernooien zal buiten Europa gespeeld worden. In Wellington, de hoofdstad van Nieuw-Zeeland. Bewonderenswaardige trouw van de Nieuw-Zeeuwen. Hun plan om de vorige wereldkampioenschapsmatch te organiseren heeft hun een hoop geld gekost en niets dan ellende gebracht.

Salov, Beljavski en Ivantsjoek, dat waren aanvankelijk de favorieten van John van der Wiel voor de eindzege in Reykjavik, las ik. Hij zal zijn voorspelling intussen wel bijgesteld hebben. Bewonder de kalme slag waarmee Karpov in de volgende partij de koning van Gulko uitkleedt.

Wit Gulko-zwart Karpov, zevende ronde.

1. c2-c4 Pg8-f6 2. Pb1-c3 e7-e5 3. Pg1-f3 Pb8-c6 4. e2-e4 Een oud, van Nimzowitsch afkomstig systeem, dat tegenwoordig bijna nooit meer gespeeld wordt. Zwart zou nu graag 4...Lc5 doen, maar dat is niet goed wegens 5. Pxe5. 4...Lf8-b4 5. d2-d3 d7-d6 6. g2-g3 Lb4-c5 7. Lf1-g2 Pc6-d4 8. Pf3xd4 Lc5xd4 9. h2-h3 Lc8-e6 10. f2-f4 a7-a6 11. Dd1-f3 h7-h6 12. Pc3-e2 Ld4-c5 Op het eerste gezicht lijkt deze stelling gunstig voor wit, want hij kan aan twee kanten expanderen. Zo eenvoudig als het lijkt is het niet. Waar moet de witte koning naar toe? 13. Lc1-d2 Dd8-e7 14. Ld2-c3 Le6-d7 15. b2-b4 Lc5-a7 16. a2-a4 Pf6-h7 17. Ke1-d2 0-0 Nu duidelijk is dat een witte aanval die met f4-f5 begint veel te laat zal komen, kan hij rokeren. 18. g3-g4 b7-b5 19. a4xb5 a6xb5 20. c4xb5 La7-b6 De witte opzet is mislukt. Zwart staat aan beide kanten veilig en wits koning blijft een probleem. 21. Th1-d1 Ld7xb5 22. Kd2-e1 Tf8-e8 23. Ta1xa8 Te8xa8 24. Td1-a1 Ta8-d8 25. Ke1-d2 c7-c6 26. Kd2-c2 Ph7-f8 27. Pe2-g3 Pf8-e6 28. Pg3-f5 De7-c7 29. f4xe5 d6xe5 30. Lg2-f1 c6-c5 Als een jonge onderzoeker die een vlieg een voor een de pootjes uittrekt, zo verwijdert Karpov systematisch de laatste beschermingen van de witte koning. 31. b4xc5 Dc7xc5 32. Kc2-b2 Pe6-f4 33. d3-d4 e5xd4 34. Pf5xd4 Lb5xf1 35. Ta1xf1 Lb6-c7

Zie diagram 1

36. e4-e5 Jammer dat wit een blunder maakt op het moment dat de zwarte strategie gezegevierd heeft. Ook na 36. Pb3 zou wit het met zijn naakte koning niet kunnen redden. 36...Td8xd4 Wit gaf op. Na zeven ronden dacht ik dat de supermens Karpov onoverwinnelijk was, maar nee, toen werd hij verslagen door Ljubojevic. Met wit nog wel, dat gebeurt Karpov heel zelden.

Wit Karpov-zwart Ljubojevic, achtste ronde.

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Dc2 0-0 5. a3 Lxc3+ 6. Dxc3 b6 7. Lg5 Lb7 8. f3 c5 9. e3 cxd4 10. Dxd4 Pc6 11. Dd6 Pe4 12. Lxd8 Pxd6 13. Lh4 La6 14. b3 Pf5 15. Lf2 Pa5 16. Tb1 d5 17. cxd5 Lxf1 18. Kxf1 exd5 19. g4 Pe7 20. Pe2 Tac8 21. Tb2 f5 22. Kg2 fxg4 23. fxg4 h5 24. gxh5 Tf5 25. h6 Tg5+ 26. Lg3 Pf5 27. Kf2 Pxh6 28. Pd4 Pg4+ 29. Ke2 Pf6 30. Kf3 Pc6 31. Pe6 Tf5+ 32. Kg2 Te8 33. Pd4 Pxd4 34. exd4 Te3 35. Te1 Td3 36. Te5 Tff3 37. Te7 a5 38. b4 Ph5 39. bxa5 Pxg3 40. hxg3 Txg3+ 41. Kh2 bxa5 42. Td7 Tg5 43. Tg2 Txg2+ 44. Kxg2 Txd4 45. Kf3 Td3+ 46. Ke2 Txa3 47. Txd5 Kh7 48. Kf2 Kh6 49. Tc5 g5 50. Kg2 Kh5 51. Td5 Kh4 Wit gaf op. Over Ljubojevic heb ik de laatste tijd ook wel horen zeggen dat hij de oude niet meer is. In Reykjavik speelt hij weer heel goed.

Wit Ljubojevic-zwart Timman, eerste ronde

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Pg1-f3 e7-e6 3. c2-c4 d7-d5 4. Pb1-c3 d5xc4 5. e2-e4 Lf8-b4 6. Lc1-g5 c7-c5 7. Lf1xc4 c5xd4 8. Pf3xd4 Lb4xc3+ 9. b2xc3 Dd8-a5 Een vlijmscherpe variant die erg in de mode is. Zwart gaat langs afgronden om een pion te pakken. 10. Lc4-b5+ Pb8-d7 11. Lg5xf6 Da5xc3+ 12. Ke1-e2 Misschien een nieuwtje. Gebruikelijk is 12. Kf1 12...g7xf6 13. Ta1-c1 Dc3-b4 14. Tc1-c4 Db4-e7 Met de witte koning op f1 zou 14...Dd6 heel goed gaan, maar hier zou zwart na 14...Dd6 15. Pb3 De7 (15...Db6 16. Txc8+) 16. Tc7 in een vreselijke klem zitten. 15. Dd1-c1 0-0 16. Tc4-c7 a7-a6 Er is aangegeven dat 16...Dd6 beter was, en dat zal waar zijn, maar ook dan lijkt het me geen pretje voor zwart. 17. Lb5-a4 De7-d6 18. Th1-d1 Pd7-e5 19. Pd4-f5 Dd6-b4 20. Td1-d4 Db4-b6 21. Pf5-e7+ Kg8-g7 22. Dc1-c3

Zie diagram 2

Zwart kan bijna geen vin meer verroeren. Na 22...Pc6 wint wit met 23. Txc6 bxc6 24. e5 of simpel 23. Dg3+ Kh8 24. Pxc6. 22...Pe5-g6 23. Pe7xg6 h7xg6 24. e4-e5 Beslissende versterking van de aanval. Simpel 24. Tdc4 was overigens ook niet mis geweest. 24...f6xe5 25. Td4-d3 Kg7-g8 26. Dc3xe5 Db6-b4 27. Td3-h3 f7-f6 28. De5-e3 Db4-b2+ 29. Ke2-f3 g6-g5 30. Th3-h7 Tf8-d8 31. Tc7-g7+ Kg8-f8 32. De3-c5+ Td8-d6 en zwart gaf op.

    • Hans Ree