Zuidafrikaanse pers looft Gordimer; "Nobelprijs kroon op voortreffelijke literaire loopbaan'

JOHANNESBURG, 4 OKT. Met berichten op de voorpagina en portretten op de binnenpagina's besteden de Zuidafrikaanse kranten vandaag aandacht aan Gordimer. Ook het Afrikaner dagblad Beeld brengt onder de voorbeschouwing over de grote rugbyfinale van aanstaande zaterdag een feitelijk bericht ('Nadine verheug, maar verras oor haar Nobelprijs') op de voorpagina. Het regeringsgetrouwe dagblad The Citizen opent zelfs met Gordimer en meldt uitvoerig alle reacties.

In het hoofdartikel schuurt en kraakt het, wanneer de commentator een middenweg probeert te vinden tussen respect voor het schrijverschap en afkeer van de politieke stellingname. “Hoewel haar populariteit ter linkerzijde immens is, heeft zij veel van haar mede-blanken ('fellow Whites') van zich vervreemd door haar radicale, vaak controversiële standpunten. Niettemin kunnen wel allen trots zijn dat de Nobelprijs voor literatuur aan haar is toegekend, als kroon op een voortreffelijke literaire loopbaan”, schrijft The Citizen.

Gordimer, de dochter van joodse immigranten uit Engeland en Letland, is altijd een vooraanstaande kritikaster van het apartheidsregime geweest. Ze bepleitte een zwarte meerderheidsregering en zei Oliver Tambo en Nelson Mandela als haar leiders te zien. “Het is niet voldoende voor blanken om te zeggen dat ze bereid zijn onder een zwart bewind te leven. Je moet ertoe bijdragen dat het bewind er komt”, verklaarde ze in een vraaggesprek in 1988. In december 1989 trad ze op als getuige voor elf zwarte activisten, die terecht stonden voor hoogverraad en terrorisme.

Nadime Gordimer is politiek actief, maar vindt zichzelf geen politiek schrijfster. Ze hoedt zich voor propaganda, die andere kunstvormen in Zuid-Afrika, zoals het theater, soms zo dodelijk voorspelbaar maakt. Haar romans en verhalen geven geen western-achtig beeld van een Zuid-Afrika met goede en slechte helden, maar subtiele beschrijvingen van de complexiteit van het leven van individuen in een ten diepste verdeelde samenleving. Gordimer heeft veel gedaan om het schrijverschap van zwarten in haar land te stimuleren. In haar eerste reactie zei ze gisteren te hopen dat haar Nobelprijs zwarte schrijvers aanmoedigt en bijdraagt tot een post-apartheidscultuur in Zuid-Afrika.

    • Peter ter Horst