Lessen in klassieke muziek voor muziekanalfabeten

Het Orkest, vanaf vanavond t-m 29-11 iedere vrijdag van 20.25-20.52u, Nederland 3.

Sir Georg Solti, de befaamde dirigent, kijkt om zich heen. Voor hem zitten een stuk of vijftig jonge musici van allerlei nationaliteiten en rassen met violen, altviolen, celli en contrabassen, met hobo's, klarinetten en fagotten, met trompetten, trombones en hoorns en met verschillende soorten slagwerk. Samen zullen ze in een of ander orkestwerk gaan spelen. Zo zie je maar, hoe muziek mensen bij elkaar kan brengen, zegt de maestro. Niet direct een originele gedachte, maar wat geeft het, wellicht zijn er mensen die zich dat nooit hebben gerealiseerd. In de serie Het Orkest gaat het erom muzikale onbenullen in maar liefst negen uitzendingen van een klein half uur duidelijk te maken dat klassieke muziek eigenlijk helemaal niet zo saai en vervelend is, als ze altijd hebben gedacht. De NOS belooft dat na afloop zelfs de grootste muziekanalfabeet een kenner geworden is.

De formule die de producenten en regisseur Declan Lowney hebben gekozen is doeltreffend. De dirigent is wereldberoemd (Georg Solti), de presentator is populair en vlot, en heeft verstand van muziek (Dudley Moore, acteur èn pianist) en het orkest is jong (het zomerorkest van het festival van Sleeswijk Holstein), waardoor vooral het jeugdige publiek zich gemakkelijk met de musici kan identificeren. Ook de snelle afwisseling van de onderwerpen en de dynamische cameravoering dragen ertoe bij dat de serie redelijk licht verteerbaar is. De muziek wordt in beeld gebracht als was het een chic popconcert, met lichteffecten, met een onverwachte cameravoering en een knappe, snelle montage.

Tussen de muziek door spreekt Dudley Moore met Solti over de geschiedenis van de klassieke muziek, bijvoorbeeld over het verschil tussen barok en klassiek, over de functie van de concertmeester (de aanvoerder van de eerste violen), over de groei van het orkest door de overgang van een aristocratisch publiek in een kleine kasteelzaal, naar een burgerlijk publiek in een veel grotere zaal en over de opkomst van hout- en koperblazers.

Het gesprek tussen Solti en Moore wordt afgewisseld door interviews met de musici, die in een paar woorden uitleggen waarom ze juist voor een fagot of een altviool hebben gekozen. Een hoorniste vertelt dat ze van de hoorn, een opgerolde koperen buis met een lengte van bijna vijf meter, houdt omdat het "such a long thing' is. Een violist vraagt zich af hoe het toch mogelijk is dat beroemde musici, die zo'n edele kunst beoefenen, in het dagelijks leven soms van die ellendelingen zijn.

In de komende afleveringen worden de verschillende secties van het orkest onder de loep genomen aan de hand van een of enkele composities. Deel zeven gaat over het soloconcert, waarin Dudley Moore ondermeer de imposante pianopartij van het Eerste pianoconcert van Tsjaikowski zal laten horen en in de laatste twee delen komt de rol van de dirigent aan de orde.

De eerste aflevering gaat in vogelvlucht door de muziekgeschiedenis en langs de verschillende secties van het orkest. Er komt een fraai voorbeeld in voor van de mogelijkheden van het medium televisie bij het in beeld brengen van muziek. Tijdens een uitvoering van Don Juan van Richard Strauss verdwijnen als een tovertruc ineens de strijkers uit het beeld, en daarmee ook de strijkersklank. Ineens lijkt Don Juan een heel vervelend en tamelijk onherkenbaar stuk muziek - tenminste voor degenen die het stuk al eens vaker hebben gehoord.

    • Paul Luttikhuis