Aan de wind

Het is begonnen met het windsurfen. Surfen zonder wind, op een plank in de branding dus, is een elegante en op zichzelf staande manier van voortbewegen. Windsurfen is flauwekul. De zeilplank is een uitgeklede boot waarop je altijd nat wordt terwijl je niets kunt meenemen. Je kunt alleen maar rondvaren, je kunt nergens naartoe. Het voordeel zit niet in de snelheid, want je hebt ook snelle boten, dus windsurfen is vooral sexy. En zo kun je elk denkbaar voertuig met een overbodig maar wel flitsend zeil uitrusten en hopen dat je vanzelf binnen loopt.

Een zeilfiets dus, wat dacht u daarvan. Peter Kindermann uit Duisburg heeft er in 1983 eentje uitgevonden.

Hij is elektrotechnisch ingenieur en heeft in de jaren '70 zijn sporen verdiend met het ontwikkelen van testapparatuur voor printplaten. "Het is een fantastisches Sportgeraet,' vindt hij van zijn zeil. "Ik ben ooit begonnen met windsurfen en dat vond ik fascinerend. Ik dacht, dat moet toch ook op een fiets klappen.' Zijn zeil is met een eenvoudig hulpstuk op elke fiets vast te maken. De fietser stuurt met een hand en hanteert het zeil met de andere. Volgens Kindermann is het fietszeilen zo te leren.

Wie Kindermanns fiets bekijkt vraagt zich misschien af hoe hij zich het overstag gaan of het gijpen had voorgesteld. Bij een boot zwiept het zeil dan over het dek en de opvarenden moeten bukken. Kindermanns zeil zou dwarsdoor de fiets heen moeten. Maar dat hoeft niet. Aan het eind van de stang waarmee het zeil aan de fiets is bevestigd zit een cardanische bevestiging, een in alle richtingen beweeglijk gewricht. Het zeil is in verticale richting symmetrisch en kan over de fietser heen klappen om dan ondersteboven aan de andere kant van de fiets zijn werk te hervatten.

"Ik heb er 90 km per uur mee gehaald,' vertelt Kindermann langs zijn neus weg. Hij heeft het windsurfen eraan gegeven vanwege zijn leeftijd (hij is 50) maar op een videoband kunnen we hem en een 12-jarige debutant behendig achtjes zien draaien op de zeilfiets. "Bij sterke wind rij ik veiliger en nauwkeuriger dan een ander op een gewone fiets,' meent hij. "Op een surfplank kun je ook pas goed sturen als je een zeil hebt.' Maar is het op straat ook toegestaan? "Ach weet u, wat de autoriteiten niet kennen dat vinden ze gevaarlijk en verbieden ze. Als de fiets pas was uitgevonden zou er ook geen vergunning voor komen. Want je weet nooit wat een fietser doet, en hij zou onder een auto kunnen raken.' Maar toch, is 90 km niet een beetje veel van het goede? Kindermann benadrukt dat hij goede remmen heeft en dat je trouwens het zeil ook als rem kunt gebruiken.

Commercieel wil het nog niet zo. Kindermann verwacht ongeveer een miljoen DM nodig te hebben om de produktie op gang te krijgen. De prijs van een zeil zou ongeveer 1000 DM moeten zijn. Hij heeft nog geen partner gevonden, hoewel hij het massiv versucht heeft, zowel in de windsurf- als de fietswerld. Maar de video moet snel weer terug, want er is een vertoning op handen voor de zoveelste kandidaat. Een Europees octrooi is toegekend.

Linc Alexander in Vancouver heeft meer geluk, of in ieder geval meer optimisme. "We gaan produceren,' kondigt hij aan. Massaproduktie is anders: Het blijkt te gaan om een capaciteit van maximaal 10 exemplaren per dag van zijn Bodi-Sail, om de markt te verkennen. Het Bodi-Sail is ook een zeil voor op de fiets.

Het wordt gedragen op de rug aan een harnas en kan met een hefboom door de zeiler worden bediend om de orientatie an het zeil te wijzigen. Zelfs is het mogelijk om het effectieve oppervlak van het zeil te veranderen. Met een knopje aan de genoemde hefboom kunnen de horizontale armen die het zeil gespannen houden naar elkaar toe worden bewogen. Waarschijnlijk kun je minder scherp aan de wind rijden dan met Kindermanns zeil en de maximum snelheid zal wel wat lager liggen. "Ik heb er 60 kilometer per uur mee gereden,' zegt een vergenoegde Alexander. "That's where my courage ended. Maar op een dag klimt er een hot shot op en dan gaat het nog veel harder.'

Alexander is piloot. Hij vliegt een DC-6 bij wijze van vakantiebaantje. Niet voor vervoer maar voor fire bombing. Daarbij worden de chemicaliën ammoniumsulfaat en ammoniumfosfaat gebruikt als vlamvertragers. Alexander heeft een manier uitgevonden om zulke chemicaliën aan boord te mengen. Heel efficiënt bij het blussen, maar te ingewikkeld om uit te leggen, verzekert hij.

Alexander heeft voor zijn zeil een speciaal trendy voertuig bedacht, de Bodi-Scooter, een tweewielig step-achtig geval. Alexander: "Daarmee gaat het erg op skiën of windsurfen lijken, het wordt een stand-up sport. Er is tot nu toe nog niemand mee gevallen, terwijl ik het zelf al acht jaar doe, soms in pretty horrendous winds. Het is een heel natuurlijke bezigheid omdat je tegen de wind aan leunt, zoals je lopend ook zou doen. Je leert het in twintig minuten. Al propageer ik het niet als een ding voor op straat. Ik heb het op de snelweg geprobeerd en behalve met veel nieuwsgierigheid kreeg ik te maken met een afschuwelijke hoop turbulentie. Het is meer iets voor stranden en drooggevallen meren.' Het Bodi-Sail geniet uitgebreide octrooi- en merkbescherming en gaat 1600 dollar kosten. De step kost $ 1000.

De lijst lijkt eindeloos. De zeilschaats van Klaas van der Veen uit Groningen (1982) was een enkele schaats met een mast plus zeil erop. Je stond met beide voeten op die ene schaats.

Moet verschrikkelijk hard zijn gegaan. De architect Klas Holmgren uit Stockholm deed twee jaar eerder iets vergelijkbaars, uitgaande van een paar gewone schaatsen.

Holmgren heeft 3000 exemplaren verkocht van een serie van 5000. Ze kosten 400 kronen, ongeveer 120 gulden, zonder zeil. De "Sail to Skis Adaptor' van Richard O'Neill (Sydney, 1984) doet net zoiets maar dan voor skis.

80 km per uur is volgens O'Neill mogelijk, maar het hoeft niet. Hij heeft een paar honderd adapters verkocht, onder andere in Australië, de VS, Denemarken en Canada, voor een kleine 90 dollar per stuk. Je vraagt je in gemoede af wat er overblijft van iemand die met een dergelijk attribuut ten val komt, zoals windsurfers op het water nogal eens doen. "Het kon wel eens minder gevaarlijk zijn dan vallen zonder zo'n ding,' overweegt O'Neill. "Als je benen alle kanten op kunnen kun je je veel ernstiger bezeren. Maar bij grote krachten springen de banden natuurlijk los. Uiteraard is dit een potentieel gevaarlijk produkt maar dat is een surfplank ook als je ermee op een waterval af zeilt.' Hij denkt dat Amerikaanse fabrikanten er niet aan willen omdat ze bang zijn voor schadeclaims na ongelukken.

Karoly Csepregi, een voormalige Hongaar die sinds 20 jaar in Canada woont, lijkt weinig anders te hebben gedaan dan een surfplank op de sneeuw zetten.

Maar het is veel slimmer dan dat. IJszeilen en sneeuwzeilen op een plank zijn op zichzelf niet nieuw. "Maar dan zitten er ski's of schaatsen onder de bodem gemonteerd,' verduidelijkt Csepregi. "Die uitstekende ski's of schaatsen kunnen afbreken. Bovendien, met schaatsen zak je weg in de sneeuw en met ski's kom je niet vooruit op het ijs. Mijn plank heeft de ijzers in de bodem geïntegreerd zodat je op sneeuw en ijs uit de voeten kunt.'

Csepregi vindt zijn vinding outrageous. Over de veiligheid en de snelheid is hij "reuze enthousiast.' Bij wedstrijden onlangs in de Sovjet-Unie is hij vierde geworden in zijn klasse. Hij wil er dit seizoen 400 à 500 afzetten in local stores. De mallen zijn klaar. Ze worden iets onder de prijs verkocht voor 700 of 800 dollar. De octrooien zijn nog niet verleend.

"Ik mikte op mensen die 's winters hun surfplank opbergen,' zegt R.M. van Beek uit Rhenen. Een "Zeilplank voorzien van wielen' is zijn uitvinding uit 1979.

Een heel aardig ding volgens zijn octrooigemachtigde. Van Beek begrijpt dan ook niet waarom het is misgelopen. "Ik heb me ondersteboven geadverteerd, ik heb op de Hiswa gestaan met 10.000 speciaal gedrukte folders... Ik had de naam "Cycloon' bedacht en een sticker ontwikkeld. Ik had zelfs een surfschool benaderd om de kinderziekten op te sporen. 's Avonds in het donker stonden we te oefenen want het moest geheim blijven. Maar de surfschoolhouder vertrok opeens naar Ierland. Ik had 100 borden besteld en 400 wielen en ik dacht, nou moet 't gebeuren. Maar er kwam geen respons. Het blitste niet genoeg denk ik.' Van Beek heeft van de 20 gebouwde Cycloons er nog eentje staan, en er liggen er nog een stel in onderdelen uit elkaar.

Heeft hij wel eens vaker wat uitgevonden? "Ja, in 1952 had ik het omgekeerde idee. Toen dacht ik aan de mensen die na de winter hun schaatsen in het vet doen. Zo heb ik de skeelers uitgevonden, met nylon wieltjes eronder zelfs. Maar dat heb ik toen niet doorgezet. En nu zijn ze op de markt.' Van Beek sluit zijn surfplankenzaak in Rhenen. "Volgend jaar word ik 60 en ik houd ermee op. Misschien ga ik dan weer eens iets uitvinden. Maar dan moet ik wel eerst weten of het werkt.'

Herbert Blankesteijn is allesbehalve uitgevonden maar moet nu eerst weer een poosje op zoek. Deze serie wordt later hervat.