Tussen twaalf republieken; Akkoord over economische unie in USSR

MOSKOU, 2 OKT. De twaalf Sovjet-republieken zijn het gisteren in Alma-Ata eens geworden over de vorming van een economische unie, die de plaats moet innemen van het oude, centralistische systeem van economische betrekkingen tussen de verschillende delen van de Sovjet-Unie.

Het akkoord van Alma-Ata voorziet in de vorming van een zone van economische samenwerking of, in de woorden van een Oekraïense vertegenwoordiger, een “Sovjet-Gemenebest”, waarin het vroeger alles dominerende centrum nog slechts een coördinerende rol speelt. Het akkoord lijkt vooral bedoeld om de coördinatie van die betrekkingen tussen republieken, wier economieën onderling sterk met elkaar zijn verweven en die economisch in hoge mate van elkaar afhangen, te regelen. Het akkoord heeft een looptijd van drie jaar en is gisteren in de hoofdstad van Kazachstan slechts geparafeerd. De belangrijkste republieken - Rusland, de Oekraïne, Kazachstan, Oezbekistan en Wit-Rusland - zeggen te hopen het voor 10 oktober te ondertekenen.

De overeenstemming was gisteren voor sommigen aanleiding voor groot enthousiasme. De invloedrijke econoom Grigori Javlinski juichte dat het akkoord “de geschiedenis zal ingaan” als de basis waarop in de toekomst de samenwerking wordt gebouwd. Anderen waren echter sceptischer: veel vragen zijn nog niet beantwoord en sommige republieken willen het akkoord slechts ondertekenen als er nadere garanties worden gegeven. De Georgische vertegenwoordiger in Alma-Ata zei dat “we in geen geval die centrale organen (in Moskou) zullen accepteren”.

President Nazarbajev van Kazachstan, de gastheer in Alma-Ata en sinds de staatsgreep van vorige maand een van de invloedrijkste politieke leiders van de Sovjet-Unie, stelde dat “de economische stabiliteit, die door het akkoord wordt geboden, kan helpen de ergste gevaren af te wenden die het land bedreigen”. “Het betekent dat we het land zonder bloedvergieten en grote of kleine oorlogen uit de chaos kunnen trekken.”

De Baltische landen hebben zich niet achter het akkoord geschaard. Letland was in Alma-Ata wel vertegenwoordigd. Als de Balten zich afzijdig houden, zullen ze ook economisch als “buitenland” worden behandeld en bijvoorbeeld wereldmarktprijzen moeten betalen voor Sovjet-produkten.

De Sovjet-republieken bestuderen ook een voorstel voor een “verdrag voor collectieve veiligheid” waarin onder andere staat dat agressie tegen een van de ondertekenaars wordt opgevat als agressie tegen alle ondertekenaars en waarin regels worden vastgelegd voor “consultaties” wanneer een van de Sovjet-republieken “haar territoriale integriteit of haar democratische ontwikkeling bedreigd acht”. Een ontwerpverdrag, dat mede is ondertekend door vertegenwoordigers van de KGB, is gisteren rondgedeeld aan vertegenwoordigers van de Sovjet-republieken in Moskou. (Reuter, UPI, AFP)