Franse fregatten zijn Peking geen ruzie waard

PEKING, 2 OKT. China heeft zijn sterke misnoegen aan de Franse regering overgebracht over de aanstaande bouw van zes fregatten door Franse bedrijven voor de marine van Taiwan.

De Chinese vice-minister van buitenlandse zaken Tian Zengpei ontbood zaterdag de Franse ambassadeur in Peking, Claude Martin, en noemde het “zeer betreurenswaardig” dat de Franse regering ondanks herhaalde protesten van Chinese zijde de leverantie doorzet.

Na een langdurige periode van nietes-welles besloot de Franse regering afgelopen vrijdag de bouw van de fregatten ter waarde van 4,8 miljard dollar goed te keuren. De Fransen onderstrepen dat het om ongewapende fregat-hullen gaat en om een louter commerciële transactie die geen erkenning van de autoriteiten op Taiwan inhoudt.

“Het is onze hoop dat de Franse zijde in ernst de principes van de vestiging van de Sino-Franse diplomatieke betrekkingen en de normen inzake internationale betrekkingen zal naleven, haar belofte om geen wapens aan Taiwan te leveren gestand zal doen en verdere verstoring of schade aan de bilaterale betrekkingen zal vermijden”, aldus Tian Zengpei.

De gematigde Chinese reactie verschilt opmerkelijk van die na het besluit van de Nederlandse regering, eind 1980, om de bouw van twee onderzeeboten voor Taiwan goed te keuren. Na maandenlange Chinese dreigementen, eisen en druk resulteerde dit in mei 1981 in de verlaging van de diplomatieke betrekkingen van ambassadeur tot zaakgelastigde.

De Belgische ambassadeur moest enige maanden geleden nog dreigementen en eisen aanhoren over een vrij bescheiden Belgische militaire transactie met Taiwan.

Meet China met twee maten, een voor kleine en een voor grote landen? Een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken antwoordt ontkennend. “De internationale situatie is veranderd”, zegt hij en daarin heeft hij geen ongelijk.

Taiwan is een veel belangrijker handelsland dan tien jaar geleden, terwijl het belang en prestige van China in de wereld sterk zijn afgenomen, deels door het einde van de Koude oorlog en de neergang van het internationale communisme, deels door China's deplorabele staat van dienst op het gebied van de mensenrechten.

Maar dat bedoelde de woordvoerder niet. Hij gaf impliciet te kennen dat in 1980 - met name na de verkiezing van Ronald Reagan tot Amerikaans president - nog het gevaar bestond dat Taiwan met behulp van Amerikaanse en vervolgens Nederlandse wapens buiten het machtsbereik van China zou blijven en dat nu in de jaren negentig de hereniging van China en Taiwan een onontkoombare trend is.

Die trend is sterker dan tien jaar geleden, maar dat dat op communistisch-Chinese voorwaarden zou gebeuren is minder waarschijnlijk dan toen. Vice-premier voor buitenlandse zaken Wu Xueqian waarschuwde Taiwan het afgelopen weekeinde de toenemende onafhankelijkheidsbeweging een halt toe te roepen. Op het eiland wordt de stroming die constitutionele afscheiding van China en hernieuwde toetreding tot de Verenigde Naties eist, steeds sterker .

Westerse diplomaten in Peking zijn van mening dat de werkelijke reden waarom China geen grote mond tegen de Fransen opzet is dat het zich niet kan veroorloven omwille van achterhaalde principes nog verder geïsoleerd te raken. Parijs en Peking moeten ook als permanente leden van de Veiligheidsraad op goede voet blijven.

De Fransen hebben overigens het spel terughoudend en handig gespeeld en het gezichtsverlies voor China tot een minimum beperkt. De overeenkomst zou al begin 1990 gesloten worden, maar president François Mitterrand zou toen volgens nooit bevestigde, noch ontkende berichten op verzoek van zijn Amerikaanse ambtgenoot George Bush (voorlopig) van de transactie hebben afgezien.

Franse bronnen zeggen dat de afgelopen maanden naar nieuwe “schadebeperkende kunstgrepen” is gezocht. Zo worden bijvoorbeeld de wapensystemen niet meegeleverd, maar komen de wapens via indirecte, multilaterale kanalen, waarin kleine landen als Liechtenstein en Luxemburg mogelijk een rol spelen. Vervolgens heeft Citroën eerder dit jaar met Franse overheidssteun een gigantische investering gedaan voor de bouw van een fabriek in het Chinese Wuhan waar 300.000 auto's per jaar zullen worden gemaakt en geeft Frankrijk China dit jaar voor (omgerekend) 600 miljoen gulden aan zachte leningen.

“Het doorgaan van de Franse deal zet het licht op groen voor andere landen”, aldus een Europese diplomaat. Nederlandse scheepswerven hadden eind 1983 een goede kans om orders voor meer onderzeeboten, fregatten en mijnenvegers voor Taiwan in de wacht te slepen, maar wegens het diplomatieke debâcle van '81 zag de regering af van goedkeuring voor exportvergunningen. Op 1 februari 1984 herstelde China de betrekkingen op ambassadeursniveau met Den Haag in ruil voor een Nederlandse belofte “geen wapens aan Taiwan meer te leveren”. Het woord "nooit' werd vermeden en het staat te bezien of de belofte nu nog geldt.

    • Willem van Kemenade