"WAO nee, Kok ja!' past niet in PvdA-democratie'

NIJMEGEN, 30 SEPT. “Hé, die is nieuw”, zegt vakbondsleider Johan Stekelenburg als hij Nijmegen binnenrijdt en op een affiche leest "WAO ja, Kok nee!'. “Nieuw-Flinks-Plus of een echte grapjas?”

Als voorzitter van de FNV is hij uitgenodigd om het PvdA-congres bij te wonen. In de metalic-blauwe middenklasser van Rijswijk naar Nijmegen ontvouwt hij twee scenario's over het verloop van het congres; met zijn vingers trommelt hij op het stuur. “Of de congresgangers houden de emoties in bedwang en dan krijgt Kok de volle steun. Of de emoties krijgen de vrije loop en dan krijgen we binnenkort verkiezingen, want "WAO nee, Kok ja!' past vandaag niet in de PvdA-democratie.”

Het radiojournaal van negen uur meldt dat een tiental mensen demonstreren bij de ingang van "De Vereeniging'. De FNV-voorzitter knikt tevreden. “Wij hebben bewust gekozen voor een bescheiden demonstratie om de congresgangers niet te irriteren.” Over het verloop van de acties is hij niet ontevreden. “Wij zijn geen Italianen. Mensen zijn eerder bereid het werk neer te leggen ten gunste van CAO-onderhandelingen dan dat ze staken tegen het anonieme Den Haag.” De vakbondsvoorzitter maakt duidelijk dat “de diefstal van de WAO- Ziektewetplannen” straks weer bij de onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden wordt gecompenseerd. “Het is alleen verdomd vervelend dat dat voor veel WAO'ers geen effect meer heeft.”

Bij aankomst op het parkeerterrein drukt Stekelenburg een paar keer krachtig op de claxon om een aanrijding met PvdA-staatssecretaris J. Wallage te voorkomen. “Dat zou de eerste botsing tussen PvdA en vakbeweging van vandaag zijn.” Het aantal demonstranten is aangegroeid tot ongeveer honderd. “Verdomd, dat doet me goed.”

De raampjes van het portier zijn een klein beetje naar beneden gedraaid en fungeren als brievenbus voor pamfletten, brochures, stickers en kranten. Op de trap spreekt de vakbondsleider kort de demonstranten toe. Pogingen van de organisatie om hem op een podium te krijgen, mislukken. “Neen, ik wil tussen mijn mensen staan.” De kernwoorden van een spiekbriefje smelten samen tot een gespierd actiebetoog.

“Dag Wim.” “Dag Johan.” Het klinkt bijna plichtmatig als de huidige en de ex-FNV-voorzitter elkaar begroeten. Stekelenburg gaat links achter Kok zitten. Als Kok 55 minuten de tijd neemt om de kabinetsplannen te verdedigen en de leus "Emancipatie in solidariteit' introduceert, praat Stekelenburg met B. Peper. “Hoe kom je daaraan? In welke bende zit jij nu weer?” vraagt hij aan de burgemeester van Rotterdam, die als één van de weinigen de tekst van Kok al op papier heeft. “Ik zit in de echte bende”, verzucht Peper.

“Hij telt zijn zegeningen. Terecht, want als hij het niet doet, doet niemand het.” In de wandelgangen lucht Stekelenburg zijn hart tegenover iedereen die het maar wil horen. “Dit klusje klaart hij wel, maar hij heeft geen stap gezet om de band met de echte samenleving te herstellen.” Het congres is dan halverwege. “Er zijn veel die voor stemmen, maar weinig die voor zijn.” J. Draijer, FNV-coördinator van het arbeidsvoorwaardenbeleid, krijgt waardering voor zijn retorische samenvatting van het congres.

De FNV-bestuurders betreuren het dat een inhoudelijke discussie over de WAO- Ziektewetplannen niet wordt gevoerd omdat “dan automatisch de persoon Kok ter discussie wordt gesteld”. Maar, geeft de FNV-voorzitter toe, “als ik in zijn positie zou hebben gestaan, zou ik hetzelfde doen. Professioneel, maar deze move kun je maar één keer in je carrière maken.”

Nadat Kok en Wöltgens het congres hebben geantwoord, komen de vakcentrales FNV, CNV en MHP voor spoedberaad bijeen. Tussen de opvatting van Kok en Wöltgens zit “licht”. “Wim wil de bevriezing van de WAO-uitkering ontdooien als het aantal WAO'ers weer op het niveau van 1989 is beland. Thijs wil daar al over praten als de trend in de goede richting is gebogen”, analyseert FNV-bestuurder H. Muller.

“We zien wel. Niet nu, terwijl half Nederland over de schouder meekijkt”, zegt Stekelenburg tegen vice-fractievoorzitter van de PvdA F. Leijnse. Als de stemmen worden geteld, nodigt Leijnse de vakbondsvoorzitter uit om binnenkort te praten over de visie van Wöltgens. Zijn irritatie over het mislukt overleg van afgelopen week - “alsof je tegen beton praat” - laat hij Leijnse duidelijk merken. De teleurstelling is van uw gezicht af te lezen, constateert een ondervragende NOS-verslaggever. “Blijkbaar kan ik emoties niet zo goed camoufleren”, repliceert Stekelenburg en wist met een zakdoek de zweetdruppeltjes van zijn voorhoofd.

Als Kok zijn overwinning heeft geboekt, baant de vakbondsvoorzitter zich snel door de PvdA-massa een weg naar de perskamer, waar een korte verklaring wordt afgelegd. Hij verzucht: “Ontkoppelen is blijkbaar een teken van beschaving geworden, dat was een paar jaar geleden heel anders in deze partij.” En benadrukt dat “Kok weliswaar heeft gewonnen, maar heeft ook de PvdA gewonnen? De brug met de samenleving moet nog worden geslagen.”

Bij een heldere soep en een bord spaghetti wordt geëvalueerd. Na een kwartiertje grappen en grollen met de FNV-bestuurders Adelmund, Draijer, Muller en persvoorlichter P. van Tongeren is Stekelenburg weer opgemonterd. Heeft een gesprek met de PvdA-fractie nog zin? En wat is de positie van de FNV in Koks "Emancipatie in solidariteit'? zijn de onderwerpen die vervolgens aan bod komen. De espresso met amaretto wordt benut om "de klokken gelijk te zetten' voor het VARA-programma Achter Het Nieuws. Stekelenburg is de enige gast, want de PvdA-leiding heeft een oekaze uit laten gaan waarin PvdA-bewindslieden wordt verboden om direct na het congres in discussie te gaan. “Da's nog eens partij-discipline.”

Ruim voor de uitzending is Stekelenburg aanwezig in de NOS-studio. Zijn tweelingbroer Jan, eindredacteur van Studio Sport, is druk in de weer met de affaire Beenhakker. “Real Madrid, wat een verrassing”, Johan Stekelenburg is echt enthousiast. Hij is verbaasd als de PvdA toch nog een gesprekspartner naar voren heeft geschoven: J. van Kemenade, burgemeester van Eindhoven.

Voor de uitzending worden de vragen besproken, en antwoorden en kwinkslagen doorgenomen. Bij de felicitaties van VVD-fractievoorzitter F. Bolkestein aan het adres van Kok en zijn opmerking dat dit congres de definitieve breuk tussen PvdA en vakbeweging is, verbijt Stekelenburg zich.

“Johan, samen gaan we werken aan een nieuw stelsel van sociale zekerheid”, zegt Van Kemenade na de uitzending. “We zien wel”, antwoordt de vakbondsleider nors. Even voor middernacht slaat Stekelenburg het portier dicht: “Het is weer mooi geweest”.