Martens redt kabinet met zeer omstreden kunstgreep

BRUSSEL, 30 SEPT. Met een zeer omstreden kunstgreep heeft het Belgische kabinet zich gisteren verzekerd van zijn voortbestaan in afgeslankte vorm tot de verkiezingen van januari volgend jaar. Tegelijkertijd kan de voorgenomen export van wapens naar het Midden-Oosten doorgaan.

De crisis, die sinds vorige week vrijdag boven Martens-VIII hing, was veroorzaakt doordat de Waalse partijen in het kabinet - de socialistische PS en de christendemocratische PSC - vasthielden aan die export door de Waalse wapenfabrieken FN en Mecar, terwijl de Vlaams-nationalistische Volksunie en de Vlaamse Socialistische partij zich ertegen verzetten.

De gevonden oplossing houdt in dat licenties voor wapenexport niet langer gegeven hoeven te worden door het nationale kabinet, maar door een van de drie "gewestelijke ministerscomité's', een Waals, een Vlaams en een Brussels, die inmiddels gistermiddag bij koninklijk besluit zijn ingesteld.

De Volksunie kon het daarmee niet eens zijn als niet tegelijk garanties zouden worden gegeven voor de toekomst van de federalisering en verliet het kabinet. Met het vertrek van de twee ministers van de Volksunie is het kabinet Martens-VIII gisteren dus verwisseld door een kabinet Martens-VIII bis, 8+ of 8 1-2, een kabinet dat in het parlement niet meer beschikt over de tweederde meerderheid die nodig is voor grondwetswijzigingen.

De manoeuvre heeft heftige kritiek losgemaakt bij de Vlaamse oppositiepartijen. De liberale PVV-leider Guy Verhofstadt vreest dat dit tot “separatisme” zal leiden en tot het uiteenvallen van de staat. Hij eist vervroegde verkiezingen. “Er is nu genoeg geklungeld en gesjoemeld. Nu moet het gedaan zijn.” De voorzitster van de milieupartij Agalev meende dat “België hiermee, tout court, op de helling wordt gezet”. Gerolf Annemans van de anti-vreemdelingenpartij Vlaams Blok had het over eem “gruwelijke komedie” die het kabinet had opgevoerd.

Maar ook van niet-politieke zijde is scherpe kritiek geleverd. Emeritus-hoogleaar en grondwetspecialist Robert Senelle zei gisteren in vraaggesprekken op radio en tv dat de gekozen oplossing strijdig is met de geest van de grondwetsherziening van '88-'89 die een strenge scheiding aanbrengt tussen wat gewestelijke en nationale (federale) bevoegdheden zijn. In geen enkele federale staat, zo zei Senelle, behoort wapenexport tot de bevoegdheid van de deelstaten. “Als men het land op deze manier verder federaliseert, zal België het jaar 2000 niet halen.”